Περί των πηγών γνώσης και αντίληψης. Προσθήκες στην κριτική στο καπιταλιστικό θέαμα και στοιχεία καπιταλιστικών εξελίξεων

 

Ι.

Είναι δεδομένο, ότι ο τραμπισμός ως ανανεωμένη και επικαιροποιημένη μορφή αμερικανικού καπιταλιστικού θεάματος αποσκοπεί στην αχρήστευση των όποιων ικανοτήτων κριτικής σκέψης και γνωσιακής αντίληψης έχουν απομείνει.

Η σύγχρονη θεαματική πολιτική της καπιταλιστικής κυριαρχίας συνίσταται στο να εμφανίζει έναν κόσμο που καταρρέει, που σαπίζει, που σπαράσσεται από ενδοκαπιταλιστικές συγκρούσεις, και οι υπήκοοι αναμένουν καρτερτικά να δουν την κατάρρευση αυτού του άδικου και άψυχου κόσμου στις οθόνες. Σε ένα βαθύτερο επίπεδο, οι εμπρόσωποι διαχειριστές της καπιταλιστικής μιζέριας (πρόεδροι, πρωθυπουργοί, πολιτικοί ηγέτες και λοιποί παρατρεχάμενοι) φιλοδοξούν να εδραιώσουν στις μάζες των υπηκόων μια ταύτιση του ίδιου του προσωπικού θεάματός τους με το κράτος, ώστε δήθεν να προβάλλουν ως εμπρόσωπες αναπαραστάσεις της μορφής-κράτος.

Στην εργατική κριτική, στη γενικότητα, το κράτος είναι η πολιτική μορφή του κεφαλαίου. Απ’ αυτό, όμως, δε συνεπάγεται ότι οι θεαματικές καπιταλιστικές φιγούρες είναι από μόνες τους οι πολιτικές μορφές του κεφαλαίου, όσο κι αν θέλουν να ποζάρουν ως διασπάσεις ενός εικαζόμενου κρατικοκαπιταλιστικού ab sich

Όσο η επίσημη αριστερά συνεχίζει να λαμβάνει γνώση και πληροφορίες από το θέαμα και τις υποστάσεις, τόσο η υλική πραγματικότητα και ενεργότητα της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης θα μένει άθιχτη. Το ίδιο περίπου ισχύει (αν και τροποποιημένα διότι μεσολαβεί η θέα του αίματος και των καταστροφών) σχετικά με τη θεαματική προβολή των πολεμικών διακρατικών ανταγωνισμών του καπιταλιστικού κόσμου οι οποίοι απορροφούν την αριστερή και καταγγελτική ικμάδα.

Η εργατική κριτική αναπτύσσεται επιστημονικά και θεωρητικά εκλαμβάνοντας τη φαινομενολογία ως την πρώτη πηγή γνώσης εκ της τε διά την εργασία, την οικονομική βάση, την κοινωνία, την πολιτική. Όπως το θέτει ο Χέγκελ στον Πρόλογο της Φαινομενολογίας του Πνεύματος: “η γνώση είναι μονάχα ενεργή και μπορεί μονάχα να παρουσιασθεί ως επιστήμη ή ως σύστημα”. [1]

Τούτου δοθέντος, πολλές από τις πολιτικές συμφορές και τις κάθε τόσο εθνικές δυσκολίες ανευρίσκονται στην αναχώρηση της φορμαλιστικά προοδευτικής σκέψης από τα ενεργά αποτελέσματα της συστηματικής έρευνας είτε θεσμικά επιστημονικής είτε άμεσα εμπειρικής -σημειώνεται άλλωστε ότι αμφότερες οι μορφές έρευνας είναι άμεση εργασία.

Η ιδεολογική οξείδωση της προοδευτικής διανόησης έχει να κάνει με την αγκίστρωσή της (πέρα από τις ταυτότητες και τις άλλες μορφές καπιταλιστικής πολιτικής) σε έναν άνευ όρων αξιολογισμό ο οποίο κατ’ ουσία απηχεί ένα συντηρητικό και συμμορφωτικό αίτημα περί μιας εικαζόμενης ηθικής ιδέας. Αυτό στο τρέχον δημόσιο λεξιλόγιο παίρνει τη μορφή ενός νεο-ουμανισμού και ενός νεο-καθαρισμού.

Πάραυτα, αν θέλει κάποιος να συνδράμει την ανθρωπότητα εν όψει των υπαρκτών απειλών και περιορισμών που δέχεται από τις πιο αυταρχικά μηχανευμένες αυτοματοποιημένες μορφές κεφαλαίου, η επίκληση του αφηρημένου ουμανισμού και του δικαιικού καθαρισμού -όπως εμπειρικά έχει δειχθεί- δε συνιστά συνδρομή με ενεργά αποτελέσματα, αλλά ακόμη ένα φορμαλιστικό, κενό περιεχομένου προπαγανδιστικό λεξιλόγιο.

Ομοίως, η υποκατάσταση της πολυδιάστατης εργατικής έρευνας από τις μυριάδες μορφές του νεωτερικού ιδεολογικισμού δε συνιστά συμβολή στην εργατική τάξη, στην υπόθεση της κοινωνικής χειράφετησης. Αντίστοιχα, η επιστημονική ερμηνεία των αντικειμενικών εξελίξεων με σκοπό την ακαδημαϊκή επιβεβαίωση κάποιου a priori -ισμού (αν και σίγουρα πιο ωφέλιμη από το πρώτο στόρυ) δεν οδηγεί σε μια κριτική ανάδειξη και κατανόηση των ενεργών δυναμικών της καπιταλιστικής ολότητας.

 

ΙΙ.

Φαινομενολογικά, η σύγχρονη αφετηρία ανάγνωσης και επίγνωσης των βασικών αντικειμενικών εξελίξεων στη σχέση κεφαλαίου-εργασίας είναι η παραδοχή περί 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποτελεί μια ολικού χαρακτήρα ή έστω συμπεριληπτική έννοια όλων των οικονομικών δυναμικών και πραγματικοτήτων. Κατά τον ίδιο τρόπο, η παραδοχή ότι από το 2020 άρχισαν να συσσωρεύονται κρισιακές τάσεις (πληθωρισμός, προβλήματα σε εφοδιαστικές αλυσίδες, τραπεζικές καταρρεύσεις, σημάδια φούσκας ΑΙ) [2] συνιστά ένα κεντρικό σημείο κριτικής ανάλυσης και αναγνώρισης του κοινωνικοταξικού ανταγωνισμού.

Αυτές οι κρισιακές τάσεις πλασάρονται στους υπηκόους και στο θέαμα τόσο εσχατολογικά όσο και ως υποκειμενοποιημένες/φετιχοποιημένες μορφές. Αν τα χειρότερα σενάρια εκπληρωθούν, είναι σίγουρο ότι νέες κοινωνικές καταστροφές θα επισωρευθούν επί των ήδη υπαρχουσών. Αυτό πιθανά να σημάνει ένα τέλος, μια κατάρρευση στη δοσμένη μορφή αξιοποίησης της ΑΙ ως συστήματος πειθάρχησης και κοινωνικού ελέγχου -αλλά είναι ανοιχτό (εξαρτώμενο άμεσα από τον κοινωνικοταξικό ανταγωνισμό) τί θα το αντικαταστήσει.

Ωστόσο, τα κράτη εκτελώντας τον ενεργό ρόλο τους ως πολιτικές μορφές του κεφαλαίου, έχουν κατά κάποιο τρόπο φροντίσει μετασχηματιζόμενα σε βιομηχανική πολιτική, για τη συνέχιση και επέκταση του καθεστώτος συσσώρευσης και αναπαραγωγής του κεφαλαίου στη βασική μορφή του. Παρά τη ταχυδακτυλουργική (που θυμίζει σραφιανά τρικς -αν και σίγουρα το τραμπιανό Δασμονομικόν δεν δύναται ούτε κατ’ ιδέαν να ανταγωνισθεί τα μαγικά του Σράφα) [3] τραμπιανή μετατροπή της προγραμματικής βιομηχανικής πολιτικής σε εμπρόσωπη θεαματική διπλωματία, το ΗΠΑ κράτος και κεφάλαιο διαθέτει από κανονιστική τουλάχιστον άποψη δύο βασικά νομοθετήματα (2021-2022) βιομηχανικής πολιτικής (για τη βιομηχανία τσιπς και τις επενδύσεις σε υποδομές) της Μπάιντεν-διοίκησης, αρχικού κρατικού κεφαλαίου αξίας 280 δις. plus σχεδόν δύο τρις δολαρίων. [4] 

Από άποψη ιστορικής εμπειρίας, μόνο ένας παρανοϊκού τύπου (ούτε καν μια καινούρια ζόμπι αποκάλυψη) γενικευμένος πολιτικός πόλεμος απ’ άκρη σ’ άκρη των ΗΠΑ γύρω από τον Τραμπ θα μπορούσε να πετάξει στον κάλαθο των αχρήστων αυτή τη νομοθετημένη (στρατηγικού χαρακτήρα) βιομηχανική πολιτική.

 

ΙΙΙ.

Παρά τις επευφημίες των αντιπροσώπων του οικονομικού ρομαντισμού στο άκουσμα του χρηματικού ποσού του 2025 εμπορικού πλεονάσματος της Κίνας, [6] οι αξιόπιστοι εκπρόσωποι των έγκυρων οικονομικών ρευμάτων το αντιμετωπίζουν είτε με σκεπτικισμό είτε με αναλύσεις που αποδεικνύουν οικονομικό πρόβλημα στη συνολικότητα της κινεζικής οικονομίας.

Από τη σμιθική πολιτική οικονομία εξάγεται ως ασφαλές συμπέρασμα ότι ένα υπερβολικό εμπορικό πλεόνασμα δεν είναι δείγμα υγείας της οικονομίας. [7] O Ρικάρντο αναλύοντας τις επιδράσεις της συσσώρευσης κεφαλαίου στα κέρδη και τα επιτόκια, ξεχωρίζει την περίπτωση που ένα λόγω χαμηλών τιμών εμπορικό πλεόνασμα, επιδρά στη μείωση των κερδών. [8] Στο νεοκλασικό έργο του ζεύγους Φρίντμαν “Free to choose” αναλύεται και επικαιροποιείται αυτή η θέση περί ελλειμμάτων και πλεονασμάτων.

O Κρούγκμαν από μια άποψη δημόσιων οικονομικών και διεθνούς πολιτικής οικονομίας ασκεί πραγματική κριτική στο όλο θέμα αυτού του υπέρογκου εμπορικού πλεονάσματος. [9] Μια χαρακτηριστική διάγνωση από το Γ’ τμήμα της ανάλυσής του είναι “Επί του πρακτέου η Κίνα αγοράζει μια τεράστια ποσότητα λογαριασμών (; αξιογράφων, χρεογράφων) του ΗΠΑ-Θησαυροφυλακείου και άλλα ασφαλή στοιχεία που πληρώνει σε χαμηλά επιτόκια -και βοηθάει στο να κρατιούνται αυτά τα επιτόκια χαμηλά”.

Δεν είναι τυχαίο ότι ο ελευθεριακός κλασικός εργατισμός (Σμιθ, Ρικάρντο)  ο νεο-κλασικός μονεταρισμός (Φρίντμαν) αλλά και ορντοφιλελεύθερες δυναμικές (εκπρόσωποι Χάγιεκ) από διαφορετικά σημεία καταλήγουν στο ίδιο περίπου συμπέρασμα.

 

εξορύκτες του πραγματικού





[1] Georg Wilhelm Friedrich Hegel, Phänomenologie des Geistes, Vorrede, Werke. Band 3, Frankfurt a. Main, 1979, S. 26, “...daß das Wissen nur als Wissenschaft oder als System wirklich ist und dargestellt werden kann;”

[2] Ενδεικτικά βλ. https://en.wikipedia.org/wiki/2021%E2%80%932023_global_supply_chain_crisis, https://en.wikipedia.org/wiki/Collapse_of_Silicon_Valley_Bank, Silicon Valley Bank: The Weakest Link Von Tomasz Konicz / 17. Juni 2023, https://www.konicz.info/2023/06/17/silicon-valley-bank-the-weakest-link/, Xuanqi Wang, Silicon Valley Bank Collapse: Causes & Consequences, May 2024, Highlights in Business Economics and Management 32:53-57, https://www.researchgate.net/publication/383474887_Silicon_Valley_Bank_Collapse_Causes_Consequences, https://paulkrugman.substack.com/p/warning-the-fed-cant-rescue-ai, https://paulkrugman.substack.com/p/technology-bubbles-causes-and-consequences, https://www.businessinsider.com/paul-krugman-ai-boom-dotcom-internet-bubble-crash-musk-bailout-2025-2, Die künstliche Intelligenzblase 2 Kommentare / Von Tomasz Konicz / 9. November 2025, https://www.konicz.info/2025/11/09/die-kuenstliche-intelligenzblase/, https://en.wikipedia.org/wiki/AI_bubble, https://www.theguardian.com/us-news/ng-interactive/2026/jan/18/tech-ai-bubble-burst-reverse-centaur

[3] Βλ. https://alertacomunista.wordpress.com/2025/04/16/dasmonomikon/

[4] Βλ. https://en.wikipedia.org/wiki/Piero_Sraffa

[5] Βλ. https://en.wikipedia.org/wiki/CHIPS_and_Science_Act, https://en.wikipedia.org/wiki/Infrastructure_Investment_and_Jobs_Act

[6] Ενδεικτικά βλ. https://www.reuters.com/world/china/chinas-trade-ends-2025-with-record-trillion-dollar-surplus-despite-trump-tariffs-2026-01-14/

[7] Ενδεικτικά βλ. Adam Smith, An Inquiry into the Nature and Causes of The Wealth of Nations, Book I, Chapter V, Electronic Classic Series Publications, 2005, p. 304: “When the produce of any particular branch of industry exceeds what the demand of the country requires, the surplus must be sent abroad, and exchanged for something for which there is a demand at home. Without such exportation, a part of the prοductive labour of the country must cease, and the value of its annual produce diminish. The land and labour of Great Britain produce generally more corn, woollens, and hardware, than the demand of the home market requires. The surplus part of them, therefore, must be sent abroad, and exchanged for something for which there is a demand at home. It is only by means of such exportation, that this surplus can acquired value sufficient to compensate the labour and expense of producing it. The neighbourhood of the sea-coast, and the banks of all navigable rivers, are advantageous situations for industry, only because they facilitate the exportation and exchange of such surplus produce for something else which is more in demand there”.

[8] Βλ. David Ricardo, Principles of Political Economy and Taxation, in The Works and Correspondence of David Ricardo, Edited by Piero Sraffa with the Collaboration of M. H. Dobb, Volume I, Liberty Fund, Indianapolis, 2004, pp. 292 επ. Σε αυτό υπάρχει ο γενικός μαρξικός αντίλογος περί σύγχυσης. Βλ. Karl Marx, Theories of Surplus-Value [Volume IV of Capital] Chapter XV. Ricardo’s Theory of Surplus-Value. A. The Connection Between Ricardo’s Conception of Surplus-Value and His Views on Profit and Rent 1. Ricardo’s Confusion of the Laws of Surplus-Value with the Laws of Profit, https://www.marxists.org/archive/marx/works/1863/theories-surplus-value/ch15.htm


 

 

 

 

 

 

No comments:

Post a Comment

Περί των πηγών γνώσης και αντίληψης. Προσθήκες στην κριτική στο καπιταλιστικό θέαμα και στοιχεία καπιταλιστικών εξελίξεων

  Ι. Είναι δεδομένο, ότι ο τραμπισμός   ως ανανεωμένη και επικαιροποιημένη μορφή αμερικανικού καπιταλιστικού θεάματος αποσκοπεί στην αχρήστε...