Η πάλη για την πλήρη μεταμόρφωση της κλασικής (ταξικής) πολιτικής οικονομίας σε εργατισμό, και η πολιτική σημασία της

Τα θεμέλια του εργατισμού, οι ίδιες οι βασικές παραδοχές του, εξάγονται ευθέως και άμεσα από την κλασική (ταξική) πολιτική οικονομία. 

Η θέση ότι η εργασία είναι η μόνη πηγή του κοινωνικού πλούτου σφυρηλατείται άμεσα και ρητά από το Σμιθ. Ομοίως, ο Σμιθ επιβάλλει την αντι-ιδεολογική εξέταση και έρευνα του υλικού και του αντικειμένου του, τη ρητά νομιναλιστική μέθοδο.

Από ιστορική άποψη, η αντίληψη ότι η αγγλική ταξική πολιτική οικονομία [εδώ αναδεικνύουμε τα έργα των Σμιθ (1723-1790), Ρικάρντο (1772-1823) και Μιλ (1806-1873)] είναι δήθεν μπουρζουάδικη, προβλήθηκε από κάποιους μαρξιστές επιγόνους ώστε ex post factum να προσδώσουν ιδεολογικό χαρακτήρα στις διαφοροποιήσεις και ενστάσεις του Μαρξ. Το ακριβές είναι να ειπωθεί ότι η επιστήμη των τριών αυτών εκπροσώπων είναι κεφαλαιακή, αλλά όχι ταξικά μεροληπτική υπέρ της μπουρζουαζίας -αυτό αποδεικνύεται από το ότι αποτελεί κοινή βασική θέση των ότι το ανέβασμα των εργατικών μισθών και των συνθηκών αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης είναι άμεσα συνηρτημένο προς τη βιομηχανική ανάπτυξη και την κοινωνική ευημερία.

Όμως, ακόμη και το “Das Kapital” δεν περιέχει κάποια ευκρινή ή έστω προταγματική αντικαπιταλιστική εναλλακτική: στους τέσσερις τόμους του “Das Kapital”, συμπεριλαμβανομένων των “Θεωριών για την πρόσθετη/υπέρ- αξία”, όπως και στα “Grundrisse” το εργοστάσιο από την αρχή μέχρι το τέλος παραμένει υπό καπιταλιστική προσταγή και ιδιοκτησία. Παρομοίως, ο Μαρξ ουδέποτε διαμόρφωσε ένα συστηματικό πλαίσιο σοσιαλιστικής/αντικαπιταλιστικής οικονομίας, πέρα από κάποιες σκόρπιες κομμουνιστικές εμφάσεις και συνθήματα σε διάφορα έργα (“Αγία Οικογένεια”, “Γερμανική Ιδεολογία”, “Μανιφέστο Κομμουνιστικού Κόμματος”, “Ο Πολιτικός Πόλεμος στη Φραγκική Επικράτεια”, “Κριτική σε Προγράμματα Γκότα και Ερφούρτης”).

Η απόκλιση ή η ένσταση του Μαρξ προς την αγγλική ταξική πολιτική οικονομία, με δεδομένο ότι λαμβάνει όλους τους βασικούς προσδιορισμούς της και τη μεθοδολογία της (θεωρία περί κοινωνικού πλούτου, διττή φύση εμπορεύματος και εργασίας, εργασιακή θεωρία αξίας, θεωρία υπερσυσσώρευσης, θεωρία πρωταρχικής συσσώρευσης, θεωρία διεθνούς εμπορίου - θεωρία αποικιοποίησης, νομισματική θεωρία, θεωρία κρίσεων, θεωρία για εδαφική πρόσοδο) και τους προσαρμόζει/τροποποιεί στο εννοιολογικό corpus του “Das Kapital”, συνίσταται στη νοηματική κεντρικότητα που προσδίδει στο μηχανισμό απόσπασης πρόσθετης αξίας ως τον επιστημονικό πυρήνα της αντι-καπιταλιστικής κριτικής του. [1]

Σε αυτό, πράγματι, ο Μαρξ διαφέρει, καθόσον παρέχει στην εργασία ένα συνολικό πολιτικό πλαίσιο αμφισβήτησης του καπιταλισμού στο εύρος που είναι βασισμένος στην κερδοφορία ως τέτοια. Εν τούτοις, και αυτό σχετικοποιείται από τον ίδιο το Μαρξ με τη θεωρία του περί συσσώρευσης και αναπαραγωγής του παραγωγικού και του συνολικού κοινωνικού κεφαλαίου σε διευρυμένη κλίμακα, [2] κάτι το οποίο, όπως έχει αποδειχθεί, συντείνει σε κρατικό καπιταλισμό/σοσιαλισμό. Σε αυτό η χρηματική ποσότητα της πρόσθετης αξίας μετά την έξοδό της από το κυκλοφοριακό προτσές δεν αποθησαυρίζεται ή δεν καταναλώνεται ως ατομικό εισόδημα του καπιταλιστή, αλλά επανεπενδύεται στην άμεση βιομηχανική παραγωγή, κάτι που αναπόδραστα φέρνει αύξηση της ποσότητας και της ισχύος της εργατικής τάξης και ανέβασμα της κοινωνικής ευημερίας. Από ηθική/αξιολογική άποψη, μια τέτοια λειτουργία του κεφαλαίου, μη συναρτώμενη στη συμπεριφορά των ιδιωτών-καπιταλιστών, δε μπορεί τόσο εύκολα να καταγγελθεί ως ληστρική, κερδοσκοπική κλπ. -Απεναντίας, αν στην ανάλυση του Μαρξ περί διευρυμένης αναπαραγωγής θεωρησιακά αντί για τον όρο καπιταλιστής τεθεί ο όρος κράτος, τότε φορμαλιστικά θα έχουμε κάτι σαν τη Σοβιετική Ένωση στα καλά της οικονομικής λειτουργίας της.

Από την άλλη, κατά τη δεκαετία του 1860 μια νέα προσέγγιση στην επιστήμη της πολιτικής οικονομίας άρχισε να αναπτύσσεται στη Γερμανία της περιόδου. [3] Μια σειρά στον ίδιο χρόνο νομικών και ιστορικών ξεκίνησαν την ανάπτυξη της οικονομικής επιστήμης μέσα από την εξέταση της ιστορικής ανάπτυξης του καπιταλισμού, επικέντρωσαν στην οργανική σχέση κράτους και κεφαλαίου, και στην in actu εργοστασιακή λειτουργία της μηχανουργίας και της τεχνολογίας. Πρόκειται για τη γερμανική ιστορική σχολή οικονομίας [ενδεικτικά: Βάγκνερ (1835-1917), Σμόλερ (1838-1917), Σόμπαρτ (1863-1941), Βέμπερ (1864-1920), Σουμπέτερ (1883-1950)]. Επισημαίνεται ότι η Ρόζα κατά τις δεκαετίες του 1900 και 1910 βάδισε σε αυτόν τον επιστημονικό δρόμο με τις μελέτες της επί της αρχαίας δουλοκτησίας και των μεσαιωνικών πόλεων, [4] όπως προηγούμενα ο Ένγκελς είχε αλληλογραφία με το Σόμπαρτ, και ο Μαρξ ασχολήθηκε με το έργο του Βάγκνερ. [5]

Σε αυτό, ο αντικαπιταλισμός λαμβάνει ιστορικιστικό χαρακτήρα, ενώ η έκβαση στις περισσότερες των περιπτώσεων είναι ρητά σοσιαλιστική. [6]

Συχνά, ο αντικαπιταλισμός ιδιαίτερα του Σόμπαρτ και του Βάγκνερ έχει συνδεθεί νοητικά με δυναμικές δομικού αντισημητισμού. -Το ίδιο πιθανά να ισχύει και με όψεις του μαρξισμού όπως εκφράσθηκαν σε περιπτώσεις εθνικοανεξαρτησιακών και αντιιμπεριαλιστικών κινημάτων. Για εμάς είναι ζήτημα σφαιρικής ιστορικής εξέτασης και όχι ζήτημα προσωπικοτήτων, ούτε ηθικό ή ζήτημα a posteriori δίκης προθέσεων.

Αν κάποιος θεωρεί ότι μπορεί να απορρίψει όλη τη γερμανική οικονομική επιστήμη από το 1860 έως το 1920, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών έργων του Μαρξ, τότε το μόνο που θα έχει καταφέρει, είναι να καταστήσει πολλούς εργάτες διανοητικά και ηθικά αχρηστευμένους και την ευρωπαϊκή βιομηχανία κατά πολύ πιο αδύναμη, καθώς και τα δημοσιονομικά. Σε μια άλλη λογική, να απονέμεις αιτιωδώς το δομικό αντισημιτισμό στη γερμανική οικονομική επιστήμη είναι σαν να απονέμεις τους Ερυθρούς Χμερ στον ίδιο το Μαρξ ή σαν να συνδέεις αιτιωδώς το Γ΄ Ράιχ με τη γερμανική εργατική επανάσταση.

Αυτό το οποίο αξίζει κριτικής στην προωθημένη οικονομική επιστήμη του Β΄ Ράιχ δεν είναι τόσο ο ιστορικιστικός αντι-ιουδαϊσμός ως τέτοιος (άλλωστε, αυτό από stricto sensu μαρξική άποψη μπορεί να εκληφθεί ως πάλη των πρωτοπόρων παραγωγικών δυνάμεων της κοινωνικής εργασίας ενάντια στα φυσιοκρατικά και μερκαντιλιστικά οικονομικά υπολείμματα) αλλά ο προγραμματικός λόγος και οικονομικός σχεδιασμός περί μιας αποκλειστικής εθνικής οικονομίας κάτι που περνάει σχεδόν αυτούσιο στο SPD και στον αυστρομαρξισμό.

Συνολικά, επί των βασικών ρευμάτων ταξικής πολιτικής οικονομίας δεν θέτουμε ζήτημα σύνθεσης με τρέχοντες πολιτικούς όρους, αλλά ένταξης στον εργατισμό που άλλωστε είναι η πηγή από όπου άμεσα παράγονται και λαμβάνουν το χαρακτήρα τους.

Εν τούτοις, αυτό inter alia υποθέτει ποιοτικές πολιτικές ρήξεις και άρδην αλλαγές συμπεριφορών μέσα στο συνολικό βιοπολιτικό σώμα του μαρξισμού: αφενός αποβολή κάθε είδους αναγόρευσης του μαρξισμού σε εκκλησιαστική θρησκευτικότητα και αφετέρου συνειδητή εγκατάλειψη κάθε λογοκριτικής και ηθικίστικης πρακτικής κληρονομημένης από τις γραφειοκρατικές παραδόσεις. 

[1] Παράβαλε Louis Althusser, Étienne Balibar 1968, Reading Capital

https://www.marxists.org/reference/archive/althusser/1968/reading-capital/index.htm

[2] Βλ.

http://www.zeno.org/Philosophie/M/Marx,+Karl/Das+Kapital/II.+Band%3A+Der+Zirkulationsproze%C3%9F+des+Kapitals/I.+Die+Metamorphosen+des+Kapitals+und+ihr+Kreislauf/2.+Der+Kreislauf+des+produktiven+Kapitals/II.+Akkmulation+und+Reproduktion+auf+erweiterter+Stufenleiterhttp://www.zeno.org/Philosophie/M/Marx,+Karl/Das+Kapital/II.+Band%3A+Der+Zirkulationsproze%C3%9F+des+Kapitals/III.+Die+Reproduktion+und+Zirkulation+des+gesellschaftlichen+Gesamtkapitals/21.+Akkumulation+und+erweiterte+Reproduktion

Βλ. σε ελληνική μετάφραση “Κεφαλαίου” από Σύγχρονη Εποχή, Β΄ Τόμο, σελ. 76-80, 490-523.

[3] Ενδεικτικά βλ.

https://en.wikipedia.org/wiki/Historical_school_of_economics

https://www.hetwebsite.net/het/schools/historic.htm

[4] Βλ. Rosa Luxemburg, Slavery, Notes About the Economic Form of Antiquity/Slavery, The Middle Ages. Feudalism. Development of Cities, in The Complete Works of Rosa Luxemburg, Volume I, Economic Writtings 1, Edited by Peter Hudis, Axel Fair-Schulz, and William A. Pelz, Translated by George Shriver, Alicja Mann, and Henry Holland, Verso, London, New York, 2013, pp. 301-338, 339-420.

[5] Βλ.

https://www.marxists.org/archive/marx/works/1895/letters/95_03_11.htm

http://socialdemocracy21stcentury.blogspot.com/2015/05/engels-letter-to-werner-sombart-on.html

https://www.marxists.org/archive/marx/works/1881/01/wagner.htm

[6] Ενδεικτικά βλ. Wagner, Adolph (1895). Die akademische Nationalökonomie und der Socialismus. Berlin: Julius Becker, (1939). "Speech on the Social Question" (abridged), in Donald O. Wagner, ed. Social Reformers. Adam Smith to John Dewey. New York: Macmillan, pp. 489–506, Werner Sombart, Sozialismus und soziale Bewegung (Translated by Anson P. Atterbury as "Socialism and the Social Movement in the 19th Century", published 1898), Max Weber, Der Sozialismus. Rede zur allgemeinen Orientierung von österreichischen Offizieren in Wien 1918, Joseph Shumpeter,

https://en.wikipedia.org/wiki/Capitalism,_Socialism_and_Democracy

Προδοσία επί της αρχής. Von Tomasz Konicz / 28. Januar 2026

Προδοσία επί της αρχής

Von Tomasz Konicz / 28. Januar 2026

 

Προς τα πίσω και προς τα μπρος ματιά στις κρισιακά-ιμπεριαλιστικές ομαδοποιήσεις εντός των οποίων η αυτο-διεύθυνση στη Ροζάβα της βόρειας Συρίας πρέπει να επιβεβαιώσει εαυτό.

 

Για να κατανοήσουμε την τρέχουσα καταστροφή που αντιμετωπίζει το κουρδικό κίνημα ελευθερίας, βοηθάει να κοιτάξουμε πίσω στο γεωπολιτικό περίγυρό του, κατά την κορύφωση του συριακού πολιτικού πολέμου. Οι ΗΠΑ, στην ηγεμονική πτώση των, ήταν η κεντρική συνιστώσα εδώ. Υπήρχαν δύο επεμβατικές προσεγγίσεις στη Συρία που βυθιζόταν σε πολιτικό πόλεμο, οι οποίες αντιτίθεντο η μία προς την άλλη εντός της ΗΠΑ-εξωτερικής πολιτικής. Κατά τη διάρκεια της Διοίκησης-Ομπάμα, αυτή η σύγκρουση εξωτερικεύθηκε σχετικά ανοιχτά. [1] Καθώς η Cia επιδίωκε να εργαλειοποιήσει τις “μετριοπαθείς” σουνιτικές ισλαμιστικές πολιτοφυλακές, το Πεντάγωνο βασίσθηκε στους Σύριους Κούρδους στη σχηματιζόμενη Ροζάβα προκειμένου να διαρρήξει την ορμή του Ισλαμικού Κράτους (IK). [2]  

Όπως είναι γενικά γνωστό, το Πεντάγωνο επικράτησε. Και αυτό συνέβη για έναν απλό λόγο: οι κουρδικές δυνάμεις αυτοάμυνας ήταν πολύ αποτελεσματικές στον αγώνα ενάντια στο γενοκτονικό ισλαμοφασισμό του IK, [3] επειδή πάλευαν για μια χειραφετητική κοινωνία. Δεν μπορεί να ειπωθεί το ίδιο για τις ισλαμιστικές πολιτοφυλακές που επηρεάζονταν από τη Cia, οι πλείονες εκ των οποίων έβλεπαν το ΙΚ ως απλό ανταγωνιστή. Η εντατική, στρατιωτικά επιτυχής φάση συνεργασίας μεταξύ Πενταγώνου και Ροζάβα διήρκησε από την άμυνα του Κομπάνι κατά το Σεπτέμβριο 2014 έως την απελευθέρωση της Ράκα κατά τον Οκτώβριο 2017. Αυτό έγινε εν μέσω μόνιμων εντάσεων με την Άγκυρα, καθώς η Τουρκία ήταν ένας από τους πιο σημαντικούς υποστηρικτές του ΙΚ και ήθελε να καταστρέψει την κουρδική αυτονομία στη Συρία με κάθε κόστος.

Ωστόσο, η υποστήριξη της Ουάσιγκτον προς τους Κούρδους της Συρίας ήταν πάντοτε εύθραυστη, και συνεπώς η γεωπολιτική τοποθέτησή τους επισφαλής. Η έκλειψη της αμερικανικής ηγεμονίας ήταν ήδη σε εξέλιξη κατά τη διάρκεια της Ομπάμα-Διοίκησης, και τώρα ο Τραμπ το ολοκληρώνει στο πικρό αυτοκρατορικό τέλος του. Η ανάπτυξη αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων ενάντια στο Ισλαμικό Κράτος έλαβε χώρα σε μια φάση κατά την οποία η Ουάσιγκτον, ως μέρος της πιρουέτας της στην Ασία [5] επιδίωξε να επικεντρώσει περισσότερο στην ηγεμονική πάλη εναντίον της Κίνας, και στην ανάσχεση της Λαϊκής Δημοκρατίας στη νοτιοανατολική Ασία. Κατ' αυτόν τον τρόπο η Ουάσιγκτον απρόθυμα ακολούθησε το ρόλο της ως “παγκόσμιος αστυνόμος” σε αντίδραση προς την περιοχική κατάρρευση στο συριακό “πόλεμο αποκρατικοποίησης/ιδιωτικοποίησης” (Robert Kurz).

Η απροθυμία της Ουάσιγκτον είχε βάση: η καταστροφική ΗΠΑ-εισβολή στο Ιράκ, διεξαχθείσα από τους νεοσυντηρητικούς ως τμήμα του σκοπούμενου απ' αυτούς εκδημοκρατισμού της Μέσης Ανατολής, ήταν το πιο σημαντικό σημείο καμπής που επιτάχυνε κατά πολύ τη διαδικασία διάβρωσης της αμερικανικής ηγεμονίας. Η γρήγορη στρατιωτική νίκη ενάντια στο καθεστώς με τα δηλητηριώδη αέρια του Σαντάμ Χουσεΐν ακολουθήθηκε από την πτώση του κράτους και από ένα φονικό πολιτικό πόλεμο μεταξύ Σουνιτών και Σιιτών. Η ιδέα των νεοσυντηρητικών περί τσιμεντώματος της αμερικανικής ηγεμονίας στην πλούσια σε πετρέλαια περιοχή, μέσω του εκδημοκρατισμού, αντεστράφη, επιταχύνοντας την πτώση της αμερικανικής ηγεμονίας.

Το κρισιακά επιβαλλόμενο κύμα αποκρατικοποίησης στην περιοχή, που επίσης συνάντησε την πτώση της Λιβύης και της Συρίας στο ξεκίνημα της Αραβικής Άνοιξης, επί του πρακτέου ξεκίνησε με την ΗΠΑ-εισβολή στο Ιράκ. Η δυτική ηγεμονική οικοδόμηση έθνους η οποία εξαναγκάσθηκε εντός του πλαισίου των πολέμων για την παγκόσμια τάξη (Robert Kurz) της παγκοσμιοποίησης, απέτυχε σε όλη τη γραμμή, καθώς η παγκόσμια κρίση του κεφαλαίου είχε ήδη προ πολλού αποστερήσει τα καταρρέοντα ερείπια της νεωτερικοποίησης στην περιφέρεια, από το οικονομικό θεμέλιό της: από τη Σομαλία έως το Αφγανιστάν, τη Λιβύη και το Ιράκ. Ωστόσο, το χάος της κρατικής κατάρρευσης επίσης διένοιξε χώρο για τη μόνη σημαντική χειραφετητική ώθηση που ήταν ικανή να επιβεβαιώσει εαυτό εντός ενός γενικού προτσές πτώσης στη βόρεια Συρία. Αυτό που οι νεοσυντηρητικοί είχαν αποτύχει να κάνουν στο Ιράκ, ξαφνικά έμοιαζε να λειτουργεί στη Ροζάβα.

Τα απομεινάρια και τα ιδεολογικά στοιχειώδη αυτής της προσέγγισης εκδημοκρατισμού στο σύνολο του ΗΠΑ-κράτους κατά συνέπεια  υποστήριξαν την κουρδική αυτο-διεύθυνση για τακτικούς λόγους, αλλά αυτές οι δυνάμεις πολύ γρήγορα απώλεσαν όλη τη συνάφειά τους εξ αιτίας της καταστροφής στο Ιράκ. Η Ροζάβα είχε σημασία για τις ΗΠΑ μόνο στο φόντο της ανάσχεσης του Ισλαμικού Κράτους. Αυτό ήταν γεγονός από τη στιγμή κατά την οποία η των νεοσυντηρητικών στρατηγική εκδημοκρατισμού ήταν ένα δημοκρατικό μέσο σε έναν ηγεμονικό, αυτοκρατορικό σκοπό που στόχευε στις εξαγωγές πετρελαίου της περιοχής: εκδημοκρατισμός που θα χρηματοδοτείτο από εξαγωγές πετρελαίου -επρόκειτο να πάει χέρι-χέρι με την ένταξη της περιοχής στο ηγεμονικό σύστημα των Ηνωμένων Πολιτειών, το οποίο σκόπευε σε έμμεσο, διαμεσολαβημένο έλεγχο από την Ουάσιγκτον. Αυτό είχε πρόθεση να τσιμεντάρει την κυριαρχία του πετροδολαρίου. Η Ροζάβα με τα περιθωριακά τοπικά αποθέματα πετρελαίου δεν μπορούσε να εξυπηρετήσει αυτό το σκοπό, αφήνοντας μόνο την ιδεολογία του εκδημοκρατισμού άνευ οικονομικής βάσης για τους νεο-συντηρητικούς ηγεμονικούς υπολογισμούς.

 

Πρόωρος αποχαιρετισμός στον ιμπεριαλισμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων

Με άλλα λόγια: η γεωπολιτική αξία των Σύριων Κούρδων έπεφτε ραγδαίως μετά τη νίκη επί του Ισλαμικού Κράτους, ιδιαίτερα καθώς η παλιά ηγεμονική σκέψη εντός των λειτουργικών ΗΠΑ-ελίτ έδωσε τη θέση της σε ένα νέο, ανοιχτά ιμπεριαλιστικό υπολογισμό προσωποποιημένο από το Ντόναλντ Τραμπ. Κατά το Μάιο 2017, ο Τραμπ είχε τον τότε Υπουργό Εξωτερικό Ρεξ Τίλερσον να παρέχει μια θεμελιακή απεύθυνση περί της εξωτερικής πολιτικής [6] στην οποία τα ανθρώπινα δικαιώματα απερρίφθησαν ως ιδεολογική συνιστώσα στην αμερικανική εξωτερική πολιτική, προκειμένου να προωθήσει τα αμερικανικά συμφέροντα ανοιχτά χωρίς το “έρμα/περιορισμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων” στο μέλλον. Αυτό που ενασκεί κατά το μάλλον τώρα ο Τραμπ σε όρους απογυμνωμένης ιμπεριαλιστικής πολιτικής, [7] είχε ήδη ανακοινωθεί στα 2017. Η προδοσία των πρώην γεωπολιτικών “συνεταίρων” είναι κατ' αυτόν τον τρόπο το νέο αξίωμα της αμερικανικής πολιτικής ισχύος, των οποίων ο ανοιχτός ιμπεριαλισμός δεν συνυπολογίζει πια τη θεσμική και δημοκρατική πρόσοψη της παλιάς ΗΠΑ-ηγεμονίας (επί Ομπάμα, η Ουάσιγκτον ακόμα προσπαθούσε να εμφανίζεται σα μια “αξιόπιστη” συνιστώσα ισχύος στην εξωτερική πολιτική προκειμένου να βρίσκει πρόθυμους αντιπροσώπους μελλοντικά).

Περίπου έξι μήνες μετά από αυτήν την απεύθυνση του ΗΠΑ-Υπουργού Εξωτερικών η οποία επί του πρακτέου σημείωσε το ξεκίνημα της μετάβασης των ΗΠΑ από την ηγεμονική πολιτική στον απογυμνωμένο κρισιακό ιμπεριαλισμό, ολοκληρωθείσα στις αρχές του 2026, [8] η Τουρκία με Νάτο-υποστήριξη [9] επιτέθηκε στους Σύριους Κούρδους στο Αφρίν που ήταν τότε υπό ρωσική επιρροή. Λίγο μετά από αυτό, μια δεύτερη τουρκική εισβολή ακολούθησε στην αμερικανική σφαίρα επιρροής στη Ροζάβα. Οι αυτο-διευθυνόμενες περιοχές στη βόρεια Συρία επί του πρακτέου πουλήθηκαν σε ένα ιμπεριαλιστικό παζάρι: στις αρχές 2018, ο Βλαντιμίρ Πούτιν έδωσε το πράσινο φως για την εισβολή στο καντόνι του Αφρίν, [10] που ήταν στη σφαίρα επιρροής της Ρωσίας. Κατά τον Οκτώβριο 2019, ο Ντόναλντ Τραμπ έδωσε ελευθέρας στις τουρκικές επεκτατικές φιλοδοξίες στη βορειοανατολική Συρία αφήνοντας την Άγκυρα να εγκαθιδρύσει ακόμα μία ζώνη κατοχής στη Ροζάβα. [11]

Αυτές οι δύο εκστρατείες του τουρκικού ισλαμοφασισμού στη βόρεια Συρία που συνοδεύθηκαν από εθνοκάθαρση, [12] φωτίζουν την ιμπεριαλιστική επεκτατική στρατηγική του Ερντογάν που έπαιξε ένα ριψοκίνδυνο παιχνίδι στο οποίο η Τουρκία ταλαντεύθηκε μεταξύ Ρωσίας και Δύσης προκειμένου να αποκτήσει παραχωρήσεις από αμφότερες πλευρές για περισσότερες αρπαγές γης.

Ο αυτοκρατορικός μοχλός ισχύος του Ερντογάν, το ελέγχειν μια στρατηγικά σημαντική χώρα, είναι κατά πολύ μεγαλύτερος από αυτόν των Σύριων Κούρδων, που χρειάζονταν μόνο για να σταματούν το Ισλαμικό Κράτος και ως αντίβαρο στο Άσαντ-καθεστώς. Ο Πούτιν πούλησε το κουρδικό Αφρίν για ένα ατομικό (πυρηνικό) και για ένα περί αγωγού ντιλ, ενώ τα κίνητρα του Τραμπ ήταν πιθανά μόνο η έλξη του για αυταρχικούς χαρακτήρες και οι προσπάθειές του να κρατήσει την Άγκυρα στη δυτική ένωση/συμμαχία.

Με την κατάρρευση του Άσαντ-καθεστώτος στα τέλη του 2024, ο τοπικός συσχετισμός ισχύος μετεβλήθη παραπέρα εις βάρος της Ροζάβα. Η ισλαμιστική συμμαχία, υποστηριχθείσα από την Τουρκία, από τις ΗΠΑ, και σε μικρότερο εύρος από το Ισραήλ, η οποία παρέσυρε το συριακό κρατικό σύνολο εντός ολίγων ημερών, πέτυχε έναν στρατηγικό αντικειμενικό σκοπό εξίσου της Δύσης και του Ισραήλ στην περιοχή. Ο σιιτικός διάδρομος μέσω του οποίου το ιρανικό καθεστώς των μουλάδων ήταν ικανό να προβάλλει τη στρατιωτική ισχύ του στα σύνορα του Ισραήλ, ανεκόπη, και τα λοτζίστικς της Χεζμπολά επί του πρακτέου διεκόπησαν, καθιστώντας την ανήμπορη να επεμβαίνει στη Συρία μετά την ήττα της από το Ισραήλ.

Αυτό ήτο επί του πρακτέου το αποτέλεσμα της Cia-επεμβατικής τακτικής η οποία επισημειώθηκε στην αρχή του κειμένου, και η οποία εσχάτως ενεπλάκη στο να συνάπτει συμφωνίες με τους ιδεολογικούς ή/και οργανωτικούς διαδόχους οργανώσεων όπως η Αλ-Κάιντα, προκειμένου να πετύχει ένα γεωπολιτικό στόχο. Με τα απομεινάρια του συριακού κράτους, οι ισλαμιστές κατέστρεψαν μόνο ό,τι ήταν ήδη σε κατάσταση πτώσης εξ αιτίας της κρίσης. Επίσης ήταν τόσο επιτυχείς επειδή δεν είχαν να πολεμήσουν εναντίον των “παρομοίων” τους, εναντίον του Ισλαμικού Κράτους που είχε ήδη ηττηθεί από τις στρατιωτικές δυνάμεις της Ροζάβα με μεγάλο κόστος.

 

Το Κράτος της Αλ-Κάιντα

Περίπου ένα τέταρτο του αιώνα μετά τις επιθέσεις στο Παγκόσμιο Κέντρο Εμπορίου οργανωμένες από έναν ηγέτη της Αλ-Κάιντα ονόματι Μπιν Λάντεν που είχε ανατραφεί από τη Cia στο Αφγανιστάν, οι Ηνωμένες Πολιτείες έφεραν τους πολιτικούς επιγόνους αυτής της ισλαμοφασιστικής τρομοκρατικής ομάδας στην εξουσία στη Δαμασκό. Για τις ΗΠΑ αυτό είναι κομμάτι της πάλης των για κυριαρχία ενάντια στην Κίνα. Η Ουάσιγκτον βλέπει το σουνιτικό εξτρεμισμό της Αλ-Κάιντα ως ένα οχύρωμα εναντίον του σιιτικού Ιράν, που είναι τμήμα του ευρασιατικού ενωσιακού/συμμαχικού συστήματος γύρω απ’ το Πεκίνο. Η Ρωσία επί του πρακτέου έχει αποβληθεί από την περιοχή, και το Ιράν έχει απολέσει δύναμη.

Ωστόσο, ο πιο πολύ ωφελημένος από αυτό το Αλ-Κάιντα κράτος το οποίο θα είναι τόσο ασταθές όσο και το Άσαντ-καθεστώς, είναι η Τουρκία που είναι ικανή να επεκτείνει μαζικά τη θέση ισχύος της στην περιοχή. Οι Ευρωπαίοι (κύρια το Βερολίνο) ελπίζουν να είναι ικανοί να επαναπροωθήσουν πρόσφυγες πίσω στη Συρία σύντομα. Αυτό είναι ο λόγος που το Βερολίνο παραμένει σιωπηλό για τις σφαγές και την εθνοκάθαρση που λαμβάνει χώρα στη Ροζάβα όπως ήταν και για τους τζιχαντιστικούς μαζικούς φόνους στην αλεβίτικη ακτογραμμή ή στην περιοχή των Δρούζων στο νότο. Η χώρα θα μπορούσε κατ’ αυτόν τον τρόπο να καταστεί μια ανοιχτή φυλακή φρουρούμενη από ισλαμιστές για το οικονομικό υπερβάλλον στην περιοχή. [13]

Δεν υπάρχει πια καμία συζήτηση περί εκδημοκρατισμού ή περί ελεύθερων εκλογών στη Συρία, και ο ιμπεριαλισμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων της νεοφιλελεύθερης περιόδου έχει επίσης υποχωρήσει στα μετόπισθεν στην Ευρώπη. Οι Βρυξέλλες, το Βερολίνο και το Παρίσι ακολουθούν την Ουάσιγκτον με χρονική καθυστέρηση. Το μόνο πράγμα που μετράει τώρα, είναι να προσδώσεις ένα είδος νομιμότητας και σταθερότητας στην αναδυόμενη Αλ-Κάιντα Συρία προκειμένου να μπορείς να επαναπροωθήσεις ανθρώπους εκεί πέρα. Επί του πρακτέου, αυτό εκφράζει συνεργασία με το φασισμό στην ισλαμιστική-κληρικαλική μορφή του: είναι μια προσπάθεια κάπως να ειρηνεύσεις την κρισιακή περιοχή μέσως του φονικού τρόμου των τζιχαντιστών, να επιφέρεις την ειρήνη του νεκροταφείου.  Και -αυτή η πρόγνωση μπορεί να γίνει ήδη- αυτό χωρεί χωρίς να λες ότι αυτή η ευρωπαϊκή ελπίδα για μια ηρεμία τύπου ισλαμιστικού νεκροταφείου θα καταστραφεί από τον ισλαμιστικό τρόμο (είναι περισσότερο μια ερώτηση του αν η Ουάσιγκτον ακόμη προτίθεται σε αυτή την αποσταθεροποιητική συνιστώσα στην τωρινή σχετικά ανοιχτή πάλη της εναντίον της ΕΕ).  

Μετά το Δεκέμβρη 2024, υπήρχε επί του πρακτέου μόνο μία περιοχική συνιστώσα ισχύος που είχε συμφέρον στην ύπαρξη της Ροζάβα: το Ισραήλ. Το Τελ Αβίβ φαινόταν να υποστηρίζει την ανατροπή του Άσαντ-καθεστώτος, τουλάχιστον τακτικά, αλλά στον ίδιο χρόνο το Ισραήλ άμεσα γύρευε να περιορίσει την ισχύ των ισλαμιστών στη Συρία. Ο σουνιτικός εξτρεμισμός επρόκειτο να εξουδετερωθεί όσο το δυνατόν από αυτόνομες περιοχές ελεγχόμενες από μειονότητες: οι Δρούζοι στα νοτιοδυτικά, οι Αλεβίτες στην ακτή, και οι Κούρδοι στα βόρεια και στα βορειοανατολικά. Η υποστήριξη για τους Κούρδους γι’ αυτό βασιζόταν όχι σε πολιτικές ή ιδεολογικές συμπάθειες, αλλά σε γεωπολιτικούς υπολογισμούς. Το Ισραήλ είναι επίσης σε αντιπαράθεση προς την Τουρκία του Ερντογάν επί της υπεροχής στην περιοχή, όπου η Άγκυρα επιδιώκει να επεκταθεί κατά την παράδοση της οθωμανικής επικράτειας. Στα τέλη 2025, η Ελλάδα, η Κύπρος και το Ισραήλ σχηματοποίησαν μια συμμαχία η οποία ξεκάθαρα κατευθυνόταν ενάντια στην Άγκυρα και στόχευε στην εξουδετέρωση της απαίτησης της Τουρκίας για κυριαρχία στην ανατολική Μεσόγειο. [14]

Λοιπόν, τι συνέβη; Γιατί το Τελ Αβίβ είναι τώρα σιωπηλό καθώς ένα ασταθές ισλαμιστικό κράτος μορφοποιείται στη βορειοανατολική πλευρά, το οποίο είναι στενά διαπλεκόμενο με την Άγκυρα; Για ένα λόγο, η Ουάσιγκτον απλά επικράτησε -αυτό είναι οι ΗΠΑ-στρατιώτες που στάθμευαν στη Ροζάβα. Και ο Τραμπ ήδη επέλεξε υπέρ Ερντογάν και εναντίον των Κούρδων κατά τη διάρκεια της πρώτης Προεδρίας του. Οι φασίστες στο Λευκό Οίκο είναι εγγύτερα προς τον Ερντογάν, με την αυταρχική ανάμεικτη ιδεολογία του, του εθνικισμού και του ισλαμισμού, παρά στην προσανατολισμένη προς τη χειραφέτηση κουρδική αυτο-διεύθυνση. Ιδιαίτερα, από τη στιγμή κατά την οποία η Τουρκία, όπως προαναφέρθηκε, είναι ένα σημαντικός -αν και όλο και πιο προβληματικός- σύνδεσμος για τις ΗΠΑ και την ΕΕ στην περιοχή. Το πόσο γρήγορα οι Κούρδοι πουλιούνται προκειμένου να κερδηθούν άλλες παραχωρήσεις, κατέστη σαφές από το email του Φράγκου Προέδρου Μακρόν στο Ντόναλντ Τραμπ, το οποίο ο τελευταίος δημοσιοποίησε. Ο Μακρόν που συχνά είχε μιλήσει δημοσίως προς υποστήριξη των Σύριων Κούρδων, αίφνης βρήκε εαυτό στην ίδια σελίδα με τον Τραμπ αναφορικά με Συρία και Ιράν [15] -αντιφάσκοντες μόνο κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης για τη Γροιλανδία.  

 

Το Ιράν ως μια νέα Συρία?

Το Ιράν είναι η λέξη-κλειδί εδώ. Το σημερινό Ιράν έχει μια παρόμοια δομή προς τη Συρία κατά τη διάρκεια της Αραβικής Άνοιξης: ένα αυταρχικό κράτος ερειπίων, κενωμένο εκ των ένδον από την κρισιακή διαδικασία, που επί του πρακτέου είναι σε οικονομική και οικολογική πτώση (αυτό είναι ο λόγος για τον οποίο ήτο εύκολο για τις Ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες να διεισδύσουν κατανοητικά σε αυτό το καταπίπτον κρατικό σύνολο). Το πρόσφατο μείζον κύμα εξεγέρσεων και διαμαρτυριών, το οποίο θα μπορούσε να κατασταλεί μέσω μαζικών κρατικών δολοφονιών, [16] εις βάρος των ζωών δεκάδων χιλιάδων διαδηλωτών, υποστηρίχθηκε από πλατιά στρώματα του πληθυσμού. Επιπρόσθετα προς τους συνήθεις υπόπτους, η φιλελεύθερη μπουρζουαζία, που επί μακρόν έχει μισήσει τον τρόμο της αρετής, ξεπεσμένη σε μισθοσυντήρητους και σε ιδιοκτήτες μικρών επιχειρήσεων υποφέροντας από τη νομισματική κατάρρευση και τον πληθωρισμό επίσης συμμετείχε στις διαμαρτυρίες. [17] Σε τμήματα της χώρας, η υδροδότηση καταρρέει απλά εξαιτίας της έκδηλης κλιματικής κρίσης. [18]

Η Ουάσιγκτον -και ιδιαίτερα το Ισραήλ- γι’ αυτό θέλουν να αρπάξουν την ευκαιρία και να ανατρέψουν το καθεστώς των μουλάδων. Ωστόσο, η “ανατροπή” πιθανά να είναι η λάθος λέξη, αν ληφθούν υπόψη οι ΗΠΑ-δράσεις εναντίον της Βενεζουέλας. [19] Δεν υπάρχει συζήτηση για εκδημοκρατισμό ή εκλογές ούτε στην περίπτωση του Ιράν. Απεναντίας, ο αρχαϊκός θεσμός του Σάχη της Περσίας μέλλεται να αναβιώσει -το συγκεκριμένο καταπιεστικό, φονικό καθεστώς το οποίο σαρώθηκε στην επανάσταση του 1979, και το οποίο απέτυχε εν όψει του φονταμενταλιστικού μαζικού τρόμου [20]. Οι ΗΠΑ επί του πρακτέου θέλουν να αντικαταστήσουν ένα εχθρικό ισλαμιστικό-φασιστικό καθεστώς με ένα καθεστώς πιστό στις ΗΠΑ. Μετά τη Βενεζουέλα, το Ιράν θα ήτο κατ’ αυτόν τον τρόπο ένα ακόμα εξουδετερωμένο βενζινάδικο της Κίνας. Για το Ισραήλ, από την άλλη, το ζήτημα είναι στόχος πολιτικής ασφαλείας. Το καθεστώς που έχει σκιαγραφήσει την καταστροφή του ιουδαϊκού κράτους σε κρατικό δόγμα, που δημοσίως χαιρετίζει και στρατιωτικά υποστήριζε τα προγκρόμς της Χαμάσ και τις σφαγές της 7ης Οκτώβρη, θα μπορούσε να ανατραπεί.

Και αυτή η μορφοποίηση καθεστώτος, αυτός ο σχεδιασμός καθεστώτος είναι -καθώς καθίσταται ευκρινές στην περίπτωση της Βενεζουέλας- λιγότερο κοστοβόρο από τις δαπανηρές σε πόρους προσπάθειες των νεοσυντηρητικών να εγκαθιδρύσουν εκδημοκρατισμό και ΗΠΑ-ηγεμονία στην περιοχή μέσω αλλαγών καθεστώτων [21]. Είναι απλά ένα ζήτημα περιορισμού των φονταμενταλιστικών δυνάμεων στο ιρανικό καθεστώς, καθώς στο ίδιο χρόνο κάνουν κατάλληλες προσφορές σε φράξιες/δίκτυα πρόθυμα να συνεργαστούν προκειμένου να διατηρήσουν την εξουσία. Οι μαζικοί δολοφόνοι στο ιρανικό καταπιεστικό σύνολο διά των διαταγών των οποίων χιλιάδες διαδηλωτές προσφάτως έπεσαν, θα μπορούσαν κατ' αυτόν τον τρόπο να διατηρήσουν τη θέση ισχύος των ακόμα και μετά τη σκοπούμενη “ανατροπή της κυβέρνησης” αρκεί να επιδείξουν εαυτούς προθύμους να συνεργασθούν.

Η κρισιακά-επιβαλλόμενη διάβρωση των κρατικών δομών καθιστά αυτήν την προσέγγιση σε ατομικές κλίκες εντός του (κρατικού) συνόλου εύλογη -η Βενεζουέλα είναι το αποτύπωμα εδώ για το νέο ΗΠΑ-κρισιακό ιμπεριαλισμό που έχει από καιρό ξεχάσει τις εκλογικές απομονωτιστικές υποσχέσεις. Ωστόσο, αυτό δε σημαίνει ότι αυτή η προσέγγιση που είναι επιτυχής στη Βενεζουέλα τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα, θα δουλέψει εναντίον μιας περιοχικής ισχύος όπως το Ιράν -τουλάχιστον χωρίς πόλεμο.

Ο προτιθέμενος από τις ΗΠΑ “σχεδιασμός καθεστώτος”, η αναμόρφωση του ιρανικού καθεστώτος σε συμφωνία προς τα ΗΠΑ-συμφέροντα, πιθανά δεν θα λάβει χώρα χωρίς μια μακρά στρατιωτική συμπλοκή. Μια σύντομη αποστολή της Delta Force, όπως στο Καράκας, δεν θα είναι επαρκής. Και αυτό είναι ακριβώς επί του οποίου η Ουάσιγκτον εργάζεται. Λιγό μετά αφού οι ισλαμιστές του συριακού κράτους άρχισαν τις επιθέσεις στη Ροζάβα, εκπρόσωποι της κουρδικής αυτο-διεύθυνσης ανέφεραν ότι τους είχε ζητηθεί από τις ΗΠΑ-αρχές να πολεμήσουν εναντίον των σιιτικών πολιτοφυλακών στο Ιράν, που θα κινητοποιούνταν εν όψει μιας σύγκρουσης. Ιρανο-κουρδικές δυνάμεις ήδη κινητοποιούνται για μια πιθανή σύγκρουση στο Ιράν, που θα πρέπει να πλοηγήσουν μεταξύ της γεωπολιτικής εργαλειοποίησής τους και της κουρδικής πάλης για απελευθέρωση.

Και αυτό είναι ακριβώς που φέρνει την Τουρκία εντός του πλάνου, καθώς δρα ως ένας από τους πιο σημαντικούς περιοχικούς αντιπάλους μιας ανατροπής του καθεστώτος των μουλάδων, από τη στιγμή κατά την οποία το Ιράν -όπως κι η Συρία- έχει μια μεγάλη κουρδική μειονότητα της οποίας την αυτονομία ή την αυτο-διεύθυνση η Άγκυρα θέλει να αποτρέψει, ακολουθώντας το παράδειγμα της Ροζάβα. Γι’ αυτό φαίνεται ότι η εκ του Τραμπ ανανεωμένη προδοσία των Σύριων Κούρδων είναι ένα πληρωτέο γεωπολιτικό τίμημα προκειμένου να απαλύνει την αντίσταση της Άγκυρας στη σκοπούμενη ανατροπή του καθεστώτος στο Ιράν. Επιπρόσθετα, μπορεί να υποτεθεί ότι στην Τουρκία έχουν υποσχεθεί μια ζώνη ασφαλείας στην ιρανική περιοχή παρόμοια προς τη ζώνη κατοχής στο βόρειο Ιράκ. [22] Γι’ άλλη μια φορά, οι Κούρδοι πληρώνουν το τίμημα για τα ιμπεριαλιστικά ντιλς μεταξύ μειζόνων και περιοχικών δυνάμεων.

Η κρίση του καπιταλιστικού παγκόσμιου συστήματος ξεδιπλώνεται ως ένα ιστορικό προτσές σε στάδια. Ακολουθώντας το κύμα της αποκρατικοποίησης πυροδοτηθέν από την Αραβική Άνοιξη, το Ιράν τώρα μετεωρίζεται στο χείλος του γκρεμού. Ο νέος κρισιακός ιμπεριαλισμός [23] της Τραμπ-Διοίκησης μπορεί να συλληφθεί ως μια μορφή κρισιακής προσαρμογής των υστεροκαπιταλιστικών λειτουργικών ελίτ, εντός της οποίας οικονομικοί ξεσηκωμοί στην ημι-περιφέρεια αξιοποιούνται για στρατιωτική επέμβαση από τα κέντρα. Οδηγούμενη από ανυπόφορες κοινωνικο-οικολογικές αντιφάσεις μια νέα βίαιη εξέγερση ανθίζει στην περιοχή, αλλά η έκβασή της είναι ουσιωδώς ανοιχτή -όπως ήταν στη Συρία και θα συνεχίσει να είναι, δεδομένου ότι το πρότζεκτ Ροζάβα μπορεί κατά κάποιο τρόπο να κρατηθεί εν ζωή. Αυτές οι αντιπολιτευόμενες δυνάμεις στο Ιράν που κατάφεραν να επιβιώσουν του πρόσφατου κύματος σφαγών, θα μπορούσαν σύντομα να βρουν εαυτά σε μια κατάσταση που αντιμετωπίζουν όχι μόνο το διαβρωμένο καθεστώς των μουλάδων, αλλά και κρισιακά-ιμπεριαλιστικές προσπάθειες εγκαθίδρυσης ενός νέου δικτατορικού καθεστώτος Σάχη εντός του χάους.

Ωστόσο, η κατάπτωση του υστεροκαπιταλιστικού παγκόσμιου συστήματος, η μεταμόρφωση του συστήματος, και η αποτελεσματική πάλη για μεταμόρφωση είναι νομοτελειακές. Για ό,τι απομένει από την αριστερά, παρά την οπισθοχώρηση, την καταπίεση και τον οπορτουνισμό, δεν υπάρχει λόγω αυτού εναλλακτική άλλη από την πάλη για μια χειραφετητική πορεία αυτής της μετασχηματιστικής διαδικασίας. Στη Ροζάβα όπως στο Ιράν -και στα κέντρα όπου ο νεο-ιμπεριαλισμός τροφοδοτείται από το ίδιο κρισιακό προτσές που ερειπιώνει την ημι-περιφέρεια.

 

https://konicz.substack.com

https://www.konicz.info/2026/01/28/verrat-aus-prinzip/?fbclid=IwY2xjawPoHx1leHRuA2FlbQIxMABicmlkETBLaWZubFNoZmNpTU1yWDQ5c3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHsHV5Kxa48RhTBe6S9YAZ9VoyCoYeHdGkUt-YO7mkb1_QDIwNK1eKfTU6Shr_aem_5IOFCRv8MBjt6FCvCKqX9g

1  https://www.latimes.com/world/middleeast/la-fg-cia-pentagon-isis-20160327-story.html

2  https://www.kritiknetz.de/images/stories/texte/Islamischer_Staat.pdf

3  https://www.telepolis.de/article/Allianzen-Almosen-Massaker-3366580.html

4  https://archiv.telepolis.de/features/Kobane-in-Truemmern-Tuerkei-in-Flammen-3367844.html

5  https://www.cnas.org/publications/commentary/obama-tried-to-pivot-to-asia-in-2011-we-must-succeed-this-time

6  https://www.telepolis.de/article/Abschied-vom-Menschenrechtsimperialismus-3713257.html https://www.konicz.info/2017/12/11/abschied-vom-menschenrechtsimperialismus/

7  https://www.konicz.info/2025/03/15/alles-muss-in-flammen-stehen/

8  https://www.konicz.info/2022/06/23/was-ist-krisenimperialismus/

9  https://ednews.net/en/news/politics/240234-turkey-has-right-to-act-in-self-defense-in-afrin-nato-chief-stoltenberg-says

10  https://www.konicz.info/2018/01/21/afrin-erdogans-werk-und-putins-beitrag/

11  https://www.konicz.info/2019/10/26/der-krieg-der-neuen-rechten/

12  https://www.konicz.info/2022/12/29/das-vergessene-morden/

13  https://www.telepolis.de/article/Outsourcing-der-Barbarei-3336631.html

14  https://www.dw.com/en/greece-cyprus-israel-military-cooperation-explained-turkey-reaction/a-75394974

15  https://www.politico.eu/article/emmanuel-macron-decoded-text-message-donald-trump/

16  https://www.t-online.de/nachrichten/ausland/krisen/id_101098128/massenproteste-im-iran-neue-opfer-zahlen-offenbaren-dramatisches-ausmass.html

17  https://news.sky.com/story/why-are-people-protesting-in-iran-everything-you-need-to-know-13490639

18  https://www.theguardian.com/world/2026/jan/15/how-day-zero-water-shortages-in-iran-are-fuelling-protests

19  https://www.konicz.info/2026/01/11/die-herrschaft-der-terror-clowns/

20  https://therealnews.com/how-irans-theocrats-allied-with-and-then-crushed-the-left

21  https://www.msn.com/en-us/politics/international-relations/as-us-forces-build-up-trump-weighs-limited-strikes-to-shake-iran-s-regime/ar-AA1V1Ksq

22  https://www.konicz.info/2022/12/29/das-vergessene-morden/

23  https://www.konicz.info/2022/06/23/was-ist-krisenimperialismus/

Κόμβοι των εξωτερικών σχέσεων της νεότευκτης Σοβιετικής Ένωσης. Στοιχεία καπιταλιστικής ιστορίας #3

 

I. Εισαγωγικές επισημάνσεις

Στις παρακάτω γραμμές επικεντρώνουμε σε κάποια αντικειμενικά δεδομένα που θεωρούμε κομβικά και κρίσιμα, από την ενεργή και πραγματική εμπλοκή του νεότευκτου σοβιετικού κράτους στο διακρατικό σύστημα της εποχής. Αυτό είναι κάτι διαφορετικό από την παραδοσιακή εξέταση των σχέσεων του ΚΚΣΕ με τα άλλα ΚΚ, τα σοσιαλδημοκρατικά και εθνικοανεξαρτησιακά κόμματα, η ακόμα και από την εξέταση της επίσημης εξωτερικής πολιτικής της ΕΣΣΔ προς τις χώρες του τρίτου κόσμου και των οικονομικών και διπλωματικών σχέσεών της με ευρωπαϊκές  χώρες.

Δεν μας απασχολεί η διαμόρφωση κάποιου σχήματος συνολικής εξήγησης ή ανάλυσης της σοβιετικής εξωτερικής πολιτικής, κάτι που επιτυγχάνεται από τη σχετική βιβλιογραφία, αλλά η ανάδειξη συγκεκριμένων κόμβων γύρω από τους οποίους συγκροτούνται και αναπτύσσονται εξωτερικές σχέσεις ως στιγμές του διακρατικού ανταγωνισμού και της ταξικής πάλης.

Η ενασχόλησή μας με στοιχεία της καπιταλιστικής ιστορίας του 20ου αιώνα δε θα βρει συνέχεια όσον αφορά τις κειμενικές αποτυπώσεις των προσίδιων ερευνών. Οι έρευνες αυτές διεξάγονται εργωδώς με νομιναλιστικό τρόπο. Με αυτό δεδομένο, η τυχόν συνέχιση αυτής της συγγραφής θα ρισκάρει να μπει στα χωράφια της σχετικής θεσμικής ιστοριογραφίας. Πρόκειται για ένα όριο το οποίο -σε πλήρη αντίθεση προς την επ’ αυτού πρακτική του μεταμοντερνισμού και της άκριτης επιστημολογικής τάσης- σεβόμεθα και περιφρουρούμε.

Ωστόσο, πρέπει σε αυτό το σημείο να επισημανθεί κάτι από δεκαετίες γνωστό για την πολιτική κατανόηση και πρακτική μας:

Έχουμε την πεποίθηση ότι ο οπισθοχωρητικός διαχωρισμός του Λένιν (ανεξάρτητα από τα ελατήρια αυτής της επιλογής) από τα εργατικά ρεύματα του KAPD, του συμβουλιακού κομμουνισμού και της πτέρυγας Μπορντίγκα, και στον ίδιο χρόνο η με ευθύνη του εσωκομματική καταστολή της Εργατικής Αντιπολίτευσης, είχε στρατηγική σημασία για το ΚΚΣΕ και καθόρισε τη μετέπειτα τοποθέτηση του στα ζητήματα της εργατικής επανάστασης στις ευρωπαϊκές χώρες.

Παρ’ όλ’ αυτα, κάποιοι όψιμοι νεολενινιστές (οι οποίοι έχουν γίνει τέτοιοι, παρά το ότι εξ ιστορικής άποψης προέρχονται από το μενσεβικισμό) συνεχίζουν να αντιλαμβάνονται το όλο στόρυ ως μια αντιπαράθεση ενός Ηγέτη ενός συμπαγούς οργανισμού προς ένα σύνολο ύποπτων γκρουπούσκουλων.

Σε αυτές τις περιπτώσεις (κι αυτό δεν αφορά το Λένιν του οποίου η παρέμβαση ως τέτοια ήτο -αν μη τι άλλο- ξεκάθαρη) δε ξεμπερδεύεις με το δημώδες “η ζωή θα δείξει”, ούτε καν με το εγελιανό “θα τα κρίνει η ιστορία”. Ούτε πολυ περισσότερο είναι ζήτημα μιας χαϊντεγκεριανά εικαζόμενης αλήθειας, αλλά ζήτημα που επιλύεται εμπράκτως μέσα στην ενεργότητα του ταξικού ανταγωνισμού.

 

ΙΙ. Το δημόσιο χρέος της αυτοκρατορικής Ρωσίας

Κατά το Φεβρουάριο του 1918 το σοβιετικό κράτος με έκδοση διατάγματος προέβη στη λεγόμενη αποκήρυξη, απάρνηση του ρωσικού δημοσίου χρέους (τότε χρηματικής αξίας 3 δις και 385 εκατομμυρίων αγγλικών στερλινών) κάτι που έπληξε άμεσα τα συμφέροντα της Μεγάλης Βρετανίας και της Φραγκικής Επικράτειας. [1] Οι δανειστές προέβησαν σε κατασχέσεις ρωσικών περιουσιακών και εμπράγματων στοιχείων, και η αποκήρυξη ήταν ένας από τους παράγοντες της αντεπαναστατικής στρατιωτικής επέμβασης της Αντάντ στα εδάφη της πρώην ρωσικής αυτοκρατορίας (1918-1920). [2]

Η κύρια συνέπεια της αποκήρυξης από πλευράς διεθνούς πολιτικής οικονομίας και μακροοικονομικών ήταν ότι η Σοβιετική Ένωση έως και το 1921 ήταν αναγκασμένη να αναπτύσσεται σε συνθήκες πλήρους οικονομικής και εμπορικής απομόνωσης ως προς την οικονομία της Βρετανικής Αυτοκρατορίας και της Φραγκικής Επικράτειας. Συγχρόνως, ομόλογα, αξιόγραφα και χρεόγραφα του ρωσικού χρέους συνέχιζαν να αποτελούν αντικείμενο χρηματιστικών ανταλλαγών στα χρηματιστήρια του Λονδίνου και του Παρισιού. [3]

Χαρακτηριστικό του ότι η αποκήρυξη ουδέποτε είχε έννομα ή διεθνή οικονομικά αποτελέσματα είναι το γεγονός ότι στα 1996 συνήφθησαν συμφωνίες μεταξύ ρωσικού κράτους και δανειστών περί αποπληρωμής 400 εκατομμυρίων δολλαρίων στο φραγκικό κράτος και εκχώρησης του ρωσικού αποθεματικού χρυσού ευρισκομένου σε αγγλικών συμφερόντων ιδρύματα, στην Αγγλία. Καθ’ όλη τη διάρκεια ύπαρξης της ΕΣΣΔ, το ζήτημα του ρωσικού χρέους ήταν ένα μόνιμο ακανθώδες και φλέγον ζήτημα στις σχέσεις της με τις ευρωπαϊκές καπιταλιστικές δυνάμεις. Μια σχετική διευθέτηση μπήκε σε τελική ευθεία με πρωτοβουλίες Θάτσερ κατά τη δεκαετία του 1980. Στις 5.6.1986 υπεγράφη σχετική συμφωνία:

“Άρθρο 1: Το Ηνωμένο Βασίλειο δεν θα διεκδικήσει αξιώσεις από ιδιωτικά και κυβερνητικά ομόλογα, χρέη και περιουσιακά στοιχεία πριν από το 1939 κατά της Σοβιετικής Ένωσης.

Άρθρο 2: Η Σοβιετική Ένωση δεν θα διεκδικήσει αξιώσεις σε σχέση με την παρέμβαση του Ηνωμένου Βασιλείου στο Ρωσικό Πολιτικό Πόλεμο, τα αυτοκρατορικά αποθέματα χρυσού που μεταφέρθηκαν στο Ηνωμένο Βασίλειο και άλλα αυτοκρατορικά περιουσιακά στοιχεία που κατέχονται στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Άρθρο 3: Το Ηνωμένο Βασίλειο θα μεταβιβάσει 2,65 εκατομμύρια λίρες στη Σοβιετική Ένωση από χρήματα σε αυτοκρατορικούς τραπεζικούς λογαριασμούς που τηρούνται στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Άρθρο 4: Οι κυβερνήσεις του Ηνωμένου Βασιλείου και της Σοβιετικής Ένωσης θα έχουν πλήρη κυριότητα στα εναπομείναντα περιουσιακά στοιχεία στις αντίστοιχες επικράτειές τους και θα είναι υπεύθυνες για τον διακανονισμό των αξιώσεων από αυτά τα περιουσιακά στοιχεία”. [4]

Παρά την προπαγανδιστική εμφάνιση της αποκύρηξης με υπερεπαναστατική φρασεολογία και υπερπατριωτικές κορώνες, εν τω μέσω του εσωτερικού Πολιτικού Πολέμου (1918-2022) [5], στις 16/3/1921 η ΕΣΣΔ σύνηψε με το Ηνωμένο Βασίλειο εμπορική συμφωνία, μη αφορώσα το χρέος και τις πιστωτικές αξιώσεις. [6] Στις 1/2/1924 η Μεγάλη Βρετανία αναγνώρισε την ΕΣΣΔ. [7]

Κατά το έτος 1924 οι επαφές και οι συνεννοήσεις μεταξύ των δύο δυνάμεων είχαν φτάσει σε συνολικό και προχωρημένο στάδιο ώστε παρουσιάσθηκε επίσημο σχέδιο Γενικής Συμφωνίας. [8] Η προτεινόμενη Συμφωνία αποτέλεσε αντικείμενο κοινοβουλευτικής συζήτησης, ωστόσο η μη διευθέτηση του χρέους και των συνδεόμενων με αυτό αξιώσεων δεν επέτρεψε τη σύναψη μιας τέτοιας συνολικής συμφωνίας. [9]

Παρά τα αγγλο-σοβιετικά προβλήματα και μπελάδες, οι σχέσεις μεταξύ βαϊμαριανού και σοβιετικού κράτους επέφεραν απτό αποτέλεσμα, καθόσον στα 1922 στο περιθώριο του Συνεδρίου [10] της Τζένοα υπεγράφη στις 16/4/2022 η Συμφωνία του Ραπάλο με την οποία συμψηφίζονταν και ακυρώνονταν τα αμοιβαία χρέη μεταξύ Γερμανίας και ΕΣΣΔ. [11]

Παρότι το ζήτημα του χρέους προς τις διάφορες καπιταλιστικές χώρες δε λαμβάνει μεγάλη έκταση στα αχανή και πυρετώδη Λενινικά κείμενα της επαναστατικής περιόδου, το από 13/3/1922 πολύ σύντομο κείμενο εισήγησής του στο Πολιτικό Γραφείο για το χρέος προς τη Σουηδία δείχνει ότι ουδέποτε σταμάτησε να τον απασχολεί, καθώς σε αυτό προτείνει: α. την υιοθέτηση ενός κομματικού δικαιώματος άρνησης ανεξάρτητα από την επίσημη σοβιετική πολιτική και β. την αποπληρωμή με ευνοϊκότερους όρους μέσω ενός Ιταλού δανειστή. [12]

 

ΙΙΙ. Επισημάνσεις

Είναι αφελές αν όχι γελοίο να πιστεύει κάποιος ότι το δημόσιο χρέος της αυτοκρατορικής Ρωσίας, το οποίο κλήθηκε να διαχειριστεί ο Λένιν, ήτο αποικιακού χαρακτήρα ή ήτο προϊόν ιμπεριαλιστικής επιβολής. Κι αυτό για τον απλό λόγο ότι, παρά την καθυστέρηση του αγροτικού τομέα της, η Ρωσία λόγω της έκτασης, των πηγών και του στρατού της ήταν ήδη -με τα κριτήρια της Φαβιανής Εταιρείας και της Β΄ Διεθνούς- ιμπεριαλιστική δύναμη -αυτό άλλωστε καταμαρτυρά η πρωταγωνιστική συμμετοχή της στον ΠΠΑ.

Το γεγονός ότι το πολιτμπιρό με εισήγηση του Λένιν συνεδρίασε τρία χρόνια μετά το διάταγμα της αποκήρυξης του χρέους, επί του ζητήματος του χρέους προς τη Σουηδία, αποδεικνύει ότι η αποκήρυξη ήταν περισσότερο μια ιδεολογική εκδήλωση παρά μια κανονιστικής ισχύος απόφαση.

Η προσπάθεια του Λένιν να διαμορφώσει ένα έννομο δικαίωμα άρνησης αποπληρωμής συναντάται δεκαετίες αργότερα στις νεοκεϋνσιανές προβληματικές περί του χρέους των αναπτυσσόμενων χωρών προταθείσες από το Στίγκλιτζ.  [13] 

Είναι ο Λένιν της ΝΕΠ και του κρατικού καπιταλισμού, ο επίσημα ταιηλοριοποιημένος [14] mega-διαχειριστής, ένας πρόδρομος του κεϋνσιανισμού? Αυτό είναι κάτι που πρέπει να απαντήσει με επιστημονικό τρόπο ο λενινισμός και ο αντιιμπεριαλισμός.

Ανεξάρτητα από τις αγωνίες των ιδεολογικών κατηγοριοποιήσεων (οι οποίες όμως κατά τη δημώδη πρακτική επιφέρουν πολιτικές συνέπειες) αδιαμφισβήτητα ο Κέυνς ακριβώς στον ίδιο χρόνο με το Λένιν με το “A Tract on Monetary Reform” (1923) επιχειρηματολόγησε κατά της “ιερότητας και της απολυτότητας της δανειακής σύμβασης”.

 

εξορύκτες του πραγματικού

 [1] Βλ. https://en.wikipedia.org/wiki/Repudiation_of_debt_at_the_Russian_Revolution

 [2] Βλ. https://en.wikipedia.org/wiki/Allied_intervention_in_the_Russian_Civil_War

https://en.wikipedia.org/wiki/North_Russia_intervention

https://en.wikipedia.org/wiki/Southern_Russia_intervention

 https://en.wikipedia.org/wiki/Odessa_Operation_(1919)

https://www.rizospastis.gr/story.do?id=548067

https://www.komep.gr/m-article/TO-DIETINES-ERGATIKO-KINIMA-ENANTIA-STIN-IMPERIALISTIKI-EPEMBASI-STI-SOBIETIKI-ROSIA/

[3] Βλ. Kim Oosterlinck, Hope Springs Eternal: French Bondholders and the Repudiation of Russian Sovereign Debt, Yale University Press, 2016

[4] Παρατίθεται στο Eileen Denza and Lauge Poulsen, “SETTLING RUSSIA’S IMPERIAL AND BALTIC DEBTS”, THE AMERICAN JOURNAL OF INTERNATIONAL LAW, Vol. 117:3, 2023 pp. 442-480, σε pp. 472 473: “Article 1: The UK would not pursue pre-1939 private and government bond, debt and property claims against the Soviet Union.

Article 2: The Soviet Union would not pursue claims in respect of the UK intervention in the Russian Civil War, Imperial gold reserves transferred to the UK and other Imperial assets held in the UK.

Article 3: The UK would transfer £2.65 million to the Soviet Union from money in

Imperial bank accounts held in the UK.

Article 4: The UK and Soviet governments would have full title to remaining assets in

their respective territories and be responsible for the settlement of claims from such assets”

 Βλ. https://en.wikipedia.org/wiki/Russian_Civil_War

[5] Βλ.

https://en.wikipedia.org/wiki/Anglo-Soviet_Trade_Agreement

https://wwi.lib.byu.edu/index.php/Anglo-Soviet_Trade_Agreement

[6] Βλ. RICHARD H. ULLMAN, JAMES RAMSEY ULLMAN, Anglo-Soviet Relations, 1917-1921, Volume 3: The Anglo-Soviet Accord, Princeton University Press, 1973.

[7] Βλ. https://wdc.contentdm.oclc.org/digital/collection/russian/id/2345/

[8] Βλ. https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1924/aug/06/anglo-soviet-treaty#:~:text=There%20is%20an%20important%20Clause,office%20of%20the%20Trade%20Delegation.

[9] Βλ. https://en.wikipedia.org/wiki/Genoa_Economic_and_Financial_Conference_(1922)

[10] Βλ. https://avalon.law.yale.edu/20th_century/rapallo_001.asp

[11] https://en.wikipedia.org/wiki/Treaty_of_Rapallo_(1922) 

Για το από 6/2/1922 τηλεγράφημα του Λένιν περιέχον οδηγίες προς τους εκπροσώπους στο Συνέδριο ανάμεσα στις οποίες και για το ζήτημα του χρέους βλ. https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1922/feb/06.htm

[12] Βλ. https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1922/mar/13.htm

 [13] Βλ.

House of Lords, Economic Affairs Committee Corrected oral evidence: Sustainability of the UK’s national debt Tuesday 5 March 2024

https://committees.parliament.uk/oralevidence/14423/pdf/

https://www.ineteconomics.org/perspectives/blog/joseph-stiglitz-deep-seatedly-wrong-economic-thinking-is-killing-greece

[14] Βλ. V. I. Lenin, A Fly In The Ointment, Written: After 10 September, 1922, https://www.marxists.org/archive/lenin/works/1922/sep/10.htm