Τα θεμέλια του εργατισμού, οι ίδιες οι βασικές παραδοχές του, εξάγονται ευθέως και άμεσα από την κλασική (ταξική) πολιτική οικονομία.
Η θέση ότι η εργασία είναι η μόνη πηγή του κοινωνικού πλούτου σφυρηλατείται άμεσα και ρητά από το Σμιθ. Ομοίως, ο Σμιθ επιβάλλει την αντι-ιδεολογική εξέταση και έρευνα του υλικού και του αντικειμένου του, τη ρητά νομιναλιστική μέθοδο.
Από ιστορική άποψη, η αντίληψη ότι η αγγλική ταξική πολιτική οικονομία [εδώ αναδεικνύουμε τα έργα των Σμιθ (1723-1790), Ρικάρντο (1772-1823) και Μιλ (1806-1873)] είναι δήθεν μπουρζουάδικη, προβλήθηκε από κάποιους μαρξιστές επιγόνους ώστε ex post factum να προσδώσουν ιδεολογικό χαρακτήρα στις διαφοροποιήσεις και ενστάσεις του Μαρξ. Το ακριβές είναι να ειπωθεί ότι η επιστήμη των τριών αυτών εκπροσώπων είναι κεφαλαιακή, αλλά όχι ταξικά μεροληπτική υπέρ της μπουρζουαζίας -αυτό αποδεικνύεται από το ότι αποτελεί κοινή βασική θέση των ότι το ανέβασμα των εργατικών μισθών και των συνθηκών αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης είναι άμεσα συνηρτημένο προς τη βιομηχανική ανάπτυξη και την κοινωνική ευημερία.
Όμως, ακόμη και το “Das Kapital” δεν περιέχει κάποια ευκρινή ή έστω προταγματική αντικαπιταλιστική εναλλακτική: στους τέσσερις τόμους του “Das Kapital”, συμπεριλαμβανομένων των “Θεωριών για την πρόσθετη/υπέρ- αξία”, όπως και στα “Grundrisse” το εργοστάσιο από την αρχή μέχρι το τέλος παραμένει υπό καπιταλιστική προσταγή και ιδιοκτησία. Παρομοίως, ο Μαρξ ουδέποτε διαμόρφωσε ένα συστηματικό πλαίσιο σοσιαλιστικής/αντικαπιταλιστικής οικονομίας, πέρα από κάποιες σκόρπιες κομμουνιστικές εμφάσεις και συνθήματα σε διάφορα έργα (“Αγία Οικογένεια”, “Γερμανική Ιδεολογία”, “Μανιφέστο Κομμουνιστικού Κόμματος”, “Ο Πολιτικός Πόλεμος στη Φραγκική Επικράτεια”, “Κριτική σε Προγράμματα Γκότα και Ερφούρτης”).
Η απόκλιση ή η ένσταση του Μαρξ προς την αγγλική ταξική πολιτική οικονομία, με δεδομένο ότι λαμβάνει όλους τους βασικούς προσδιορισμούς της και τη μεθοδολογία της (θεωρία περί κοινωνικού πλούτου, διττή φύση εμπορεύματος και εργασίας, εργασιακή θεωρία αξίας, θεωρία υπερσυσσώρευσης, θεωρία πρωταρχικής συσσώρευσης, θεωρία διεθνούς εμπορίου - θεωρία αποικιοποίησης, νομισματική θεωρία, θεωρία κρίσεων, θεωρία για εδαφική πρόσοδο) και τους προσαρμόζει/τροποποιεί στο εννοιολογικό corpus του “Das Kapital”, συνίσταται στη νοηματική κεντρικότητα που προσδίδει στο μηχανισμό απόσπασης πρόσθετης αξίας ως τον επιστημονικό πυρήνα της αντι-καπιταλιστικής κριτικής του. [1]
Σε αυτό, πράγματι, ο Μαρξ διαφέρει, καθόσον παρέχει στην εργασία ένα συνολικό πολιτικό πλαίσιο αμφισβήτησης του καπιταλισμού στο εύρος που είναι βασισμένος στην κερδοφορία ως τέτοια. Εν τούτοις, και αυτό σχετικοποιείται από τον ίδιο το Μαρξ με τη θεωρία του περί συσσώρευσης και αναπαραγωγής του παραγωγικού και του συνολικού κοινωνικού κεφαλαίου σε διευρυμένη κλίμακα, [2] κάτι το οποίο, όπως έχει αποδειχθεί, συντείνει σε κρατικό καπιταλισμό/σοσιαλισμό. Σε αυτό η χρηματική ποσότητα της πρόσθετης αξίας μετά την έξοδό της από το κυκλοφοριακό προτσές δεν αποθησαυρίζεται ή δεν καταναλώνεται ως ατομικό εισόδημα του καπιταλιστή, αλλά επανεπενδύεται στην άμεση βιομηχανική παραγωγή, κάτι που αναπόδραστα φέρνει αύξηση της ποσότητας και της ισχύος της εργατικής τάξης και ανέβασμα της κοινωνικής ευημερίας. Από ηθική/αξιολογική άποψη, μια τέτοια λειτουργία του κεφαλαίου, μη συναρτώμενη στη συμπεριφορά των ιδιωτών-καπιταλιστών, δε μπορεί τόσο εύκολα να καταγγελθεί ως ληστρική, κερδοσκοπική κλπ. -Απεναντίας, αν στην ανάλυση του Μαρξ περί διευρυμένης αναπαραγωγής θεωρησιακά αντί για τον όρο καπιταλιστής τεθεί ο όρος κράτος, τότε φορμαλιστικά θα έχουμε κάτι σαν τη Σοβιετική Ένωση στα καλά της οικονομικής λειτουργίας της.
Από την άλλη, κατά τη δεκαετία του 1860 μια νέα προσέγγιση στην επιστήμη της πολιτικής οικονομίας άρχισε να αναπτύσσεται στη Γερμανία της περιόδου. [3] Μια σειρά στον ίδιο χρόνο νομικών και ιστορικών ξεκίνησαν την ανάπτυξη της οικονομικής επιστήμης μέσα από την εξέταση της ιστορικής ανάπτυξης του καπιταλισμού, επικέντρωσαν στην οργανική σχέση κράτους και κεφαλαίου, και στην in actu εργοστασιακή λειτουργία της μηχανουργίας και της τεχνολογίας. Πρόκειται για τη γερμανική ιστορική σχολή οικονομίας [ενδεικτικά: Βάγκνερ (1835-1917), Σμόλερ (1838-1917), Σόμπαρτ (1863-1941), Βέμπερ (1864-1920), Σουμπέτερ (1883-1950)]. Επισημαίνεται ότι η Ρόζα κατά τις δεκαετίες του 1900 και 1910 βάδισε σε αυτόν τον επιστημονικό δρόμο με τις μελέτες της επί της αρχαίας δουλοκτησίας και των μεσαιωνικών πόλεων, [4] όπως προηγούμενα ο Ένγκελς είχε αλληλογραφία με το Σόμπαρτ, και ο Μαρξ ασχολήθηκε με το έργο του Βάγκνερ. [5]
Σε αυτό, ο αντικαπιταλισμός λαμβάνει ιστορικιστικό χαρακτήρα, ενώ η έκβαση στις περισσότερες των περιπτώσεων είναι ρητά σοσιαλιστική. [6]
Συχνά, ο αντικαπιταλισμός ιδιαίτερα του Σόμπαρτ και του Βάγκνερ έχει συνδεθεί νοητικά με δυναμικές δομικού αντισημητισμού. -Το ίδιο πιθανά να ισχύει και με όψεις του μαρξισμού όπως εκφράσθηκαν σε περιπτώσεις εθνικοανεξαρτησιακών και αντιιμπεριαλιστικών κινημάτων. Για εμάς είναι ζήτημα σφαιρικής ιστορικής εξέτασης και όχι ζήτημα προσωπικοτήτων, ούτε ηθικό ή ζήτημα a posteriori δίκης προθέσεων.
Αν κάποιος θεωρεί ότι μπορεί να απορρίψει όλη τη γερμανική οικονομική επιστήμη από το 1860 έως το 1920, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών έργων του Μαρξ, τότε το μόνο που θα έχει καταφέρει, είναι να καταστήσει πολλούς εργάτες διανοητικά και ηθικά αχρηστευμένους και την ευρωπαϊκή βιομηχανία κατά πολύ πιο αδύναμη, καθώς και τα δημοσιονομικά. Σε μια άλλη λογική, να απονέμεις αιτιωδώς το δομικό αντισημιτισμό στη γερμανική οικονομική επιστήμη είναι σαν να απονέμεις τους Ερυθρούς Χμερ στον ίδιο το Μαρξ ή σαν να συνδέεις αιτιωδώς το Γ΄ Ράιχ με τη γερμανική εργατική επανάσταση.
Αυτό το οποίο αξίζει κριτικής στην προωθημένη οικονομική επιστήμη του Β΄ Ράιχ δεν είναι τόσο ο ιστορικιστικός αντι-ιουδαϊσμός ως τέτοιος (άλλωστε, αυτό από stricto sensu μαρξική άποψη μπορεί να εκληφθεί ως πάλη των πρωτοπόρων παραγωγικών δυνάμεων της κοινωνικής εργασίας ενάντια στα φυσιοκρατικά και μερκαντιλιστικά οικονομικά υπολείμματα) αλλά ο προγραμματικός λόγος και οικονομικός σχεδιασμός περί μιας αποκλειστικής εθνικής οικονομίας κάτι που περνάει σχεδόν αυτούσιο στο SPD και στον αυστρομαρξισμό.
Συνολικά, επί των βασικών ρευμάτων ταξικής πολιτικής οικονομίας δεν θέτουμε ζήτημα σύνθεσης με τρέχοντες πολιτικούς όρους, αλλά ένταξης στον εργατισμό που άλλωστε είναι η πηγή από όπου άμεσα παράγονται και λαμβάνουν το χαρακτήρα τους.
Εν τούτοις, αυτό inter alia υποθέτει ποιοτικές πολιτικές ρήξεις και άρδην αλλαγές συμπεριφορών μέσα στο συνολικό βιοπολιτικό σώμα του μαρξισμού: αφενός αποβολή κάθε είδους αναγόρευσης του μαρξισμού σε εκκλησιαστική θρησκευτικότητα και αφετέρου συνειδητή εγκατάλειψη κάθε λογοκριτικής και ηθικίστικης πρακτικής κληρονομημένης από τις γραφειοκρατικές παραδόσεις.
[1] Παράβαλε Louis Althusser, Étienne Balibar 1968, Reading Capital
https://www.marxists.org/reference/archive/althusser/1968/reading-capital/index.htm
[2] Βλ.
http://www.zeno.org/Philosophie/M/Marx,+Karl/Das+Kapital/II.+Band%3A+Der+Zirkulationsproze%C3%9F+des+Kapitals/I.+Die+Metamorphosen+des+Kapitals+und+ihr+Kreislauf/2.+Der+Kreislauf+des+produktiven+Kapitals/II.+Akkmulation+und+Reproduktion+auf+erweiterter+Stufenleiterhttp://www.zeno.org/Philosophie/M/Marx,+Karl/Das+Kapital/II.+Band%3A+Der+Zirkulationsproze%C3%9F+des+Kapitals/III.+Die+Reproduktion+und+Zirkulation+des+gesellschaftlichen+Gesamtkapitals/21.+Akkumulation+und+erweiterte+Reproduktion
Βλ. σε ελληνική μετάφραση “Κεφαλαίου” από Σύγχρονη Εποχή, Β΄ Τόμο, σελ. 76-80, 490-523.
[3] Ενδεικτικά βλ.
https://en.wikipedia.org/wiki/Historical_school_of_economics
https://www.hetwebsite.net/het/schools/historic.htm
[4] Βλ. Rosa Luxemburg, Slavery, Notes About the Economic Form of Antiquity/Slavery, The Middle Ages. Feudalism. Development of Cities, in The Complete Works of Rosa Luxemburg, Volume I, Economic Writtings 1, Edited by Peter Hudis, Axel Fair-Schulz, and William A. Pelz, Translated by George Shriver, Alicja Mann, and Henry Holland, Verso, London, New York, 2013, pp. 301-338, 339-420.
[5] Βλ.
https://www.marxists.org/archive/marx/works/1895/letters/95_03_11.htm
http://socialdemocracy21stcentury.blogspot.com/2015/05/engels-letter-to-werner-sombart-on.html
https://www.marxists.org/archive/marx/works/1881/01/wagner.htm
[6] Ενδεικτικά βλ. Wagner, Adolph (1895). Die akademische Nationalökonomie und der Socialismus. Berlin: Julius Becker, (1939). "Speech on the Social Question" (abridged), in Donald O. Wagner, ed. Social Reformers. Adam Smith to John Dewey. New York: Macmillan, pp. 489–506, Werner Sombart, Sozialismus und soziale Bewegung (Translated by Anson P. Atterbury as "Socialism and the Social Movement in the 19th Century", published 1898), Max Weber, Der Sozialismus. Rede zur allgemeinen Orientierung von österreichischen Offizieren in Wien 1918, Joseph Shumpeter,
https://en.wikipedia.org/wiki/Capitalism,_Socialism_and_Democracy
No comments:
Post a Comment