Θετικισμός, Ουμανισμός,
Κοινοτισμός και Κρατική Επιστήμη
Όπως έχει διαπιστωθεί από διαφορετικές πολιτικές πτέρυγες, η ιστορικά πρωτόγνωρη πλανητική αντεργατική επίθεση η οποία έλαβε τη μορφή της ανταπεργίας, του εγκλεισμού και των γενικευμένων περιορισμών (2020-2023) ανέσυρε μια πίστη σε έναν νέο επιστημονισμό ο οποίος στη δημόσια προπαγάνδα λαμβάνει τη μορφή μιας χύδην κοσμικής θρησκείας, ενός νέου οιονεί καθεστωτισμού. [1] Φρονούμε ότι επιστημολογικά πρόκειται για ένα νέο είδος θετικισμού με το διακριτό χαρακτηριστικό ανάδειξης ενός σύγχρονου χωριστικού (και γι’ αυτό κοινοτικού) [2] ουμανισμού με το μανδύα μιας εκ νέου (μετα-)δομιστικής ανθρωπολογίας και με ψήγματα ενός εικαζόμενου/επιθυμητού νεο-ουμανισμού. [3]
Από μια συνολική σκοπιά αυτό συνιστά μια αντιδραστική και εν πολλοίς φοβική απόκριση στη διεξαγόμενη συζήτηση και στις αντικειμενικές εξελίξεις περί μετα-ουμανισμού και μη-ουμανισμού [4] επί της γενικότερης ανάπτυξης του Θεωρησιακού Ρεαλισμού και της Προσανατολισμένης στο Αντικείμενο Οντολογίας. [5] Δεν είναι τυχαίο ότι ο νεοθετικισμός ωθήθηκε κατά την ίδια περίοδο ανάπτυξης μεγάλων ειδικά προσδιορισμένων απεργιακών αγώνων σε Φράγκικη Επικράτεια, Αγγλία, Ιταλία, ΗΠΑ, Κίνα (το μεγαλύτερο απεργιακό κύμα μετά από αυτό του 2008-2013) ως σε τελική ανάλυση μπουρζουάδικη απάντηση στη σφυρηλάτηση μιας νέας μητροπολιτικής cyborg εργατικής αυτοπεποίθησης.
Επ' αυτού του θετικιστικού ουμανισμού αναπτύχθηκαν δείγματα πολιτικής και θεωρητικής επικαιροποίησης [6] της κελσενικής “καθαρής δικαιικής διδαχής” [7] η οποία αυτή τη φορά ανάγει τον εαυτό της σε συγκεκριμένα ζητήματα πολιτικής σύγκρουσης τα οποία κατά το δοκούν αναγορεύει σε προνομιακά πεδία δήθεν αυτο-επιβεβαίωσής της.
Παρά το γεγονός ότι αυτό
γίνεται μέσα σε μάλλον φιλελεύθερα-δικαιωματίστικα και σοσιαλδημοκρατικά
συμφραζόμενα, θεμελιώθηκε μια ευφυής μέσω του Νέγκρι σπινοζιστική-μαρξιστική
πλαισίωση επικαιροποίησης κρίσιμων στοιχείων της “καθαρής δικαιικής διδαχής”
προσαρμοσμένη στην Κρατική Επιστήμη, αλλά από γενική ανταγωνιστική σκοπιά. [8]
Ο ταξινομισμός και ουνιταριανισμός της “δικαιικής καθαρότητας”
Κατά τα παραπάνω, η “δικαιική καθαρότητα” εμφανίζεται στην ανταγωνιστική μορφή της ως πολλαπλότητα του καθαρού/καθαρή πολλαπλότητα.
Οι Ντελέζ-Γκουαταρί είχαν εκφράσει ότι αυτή η πολλαπλότητα στην πολιτιστική (cultural) εθιμοτυπία σημειώνεται μέσα από το οδοντικό και το εμπρόσωπο/προσωποποιημένο. [9]
Ο Νικ Λάντ στις αρχές της δεκαετίας του ’90 και εντεύθεν παρουσίασε τα “οδοντωμένα νοούμενα”[10] ως τη γενική νέο-Καντιανά συγκροτημένη ανθρωπολογική συνθήκη. Σ’ αυτό, το οδοντικό επιτελεί ταξινομητικό/χωριστικό ρόλο.[11] Εν ολίγοις, αυτή η πολλαπλότητα του καθαρού δομεί μια κουλτούρα εντός της οποίας τα κάθε είδους αφεντικά κοιτάνε τους μελλοντικούς εργάτες στα δόντια, κάτι το οποίο ευνόητα συνδέεται με παραδόσεις μοναρχικών και αριστοκρατικών οίκων. Ωστόσο, σε αμφότερα τα έργα των Λαντ και των Ν-Γ, μέσω του οδοντικού αναδεικνύεται η κατάσταση του λύκου κάτι που παραπέμπει στην προσίδια Χομπσιανή συμβολοποίηση. Αν λοιπόν, όλο αυτό είναι απλά μια ταξινόμηση και διάκριση της καθαρής πολλαπλότητας με κριτήριο το οδοντικό [που λειτουργεί στον ίδιο χρόνο ως μετάβαση σε μια άλλη Χομπσιανή –“becoming animal”- κατάσταση], αν όλο αυτό είναι η κατεστημένη “ανθρώπινη συνθήκη” η οποία αναγνωρίζεται ως τέτοια από την καπιταλιστική Εξουσία, δηλαδή ως καθαρή και γίνεται αντικείμενο σχετικής ανοχής μόνο ως συνδεόμενη ή τελούσα σε Ταυτότητα με τις μορφές και τις νόρμες της “δικαιικής καθαρότητας”, σε εκείνα τα χρόνια ο επιταχυντισμός, η cyborg αυτοσυνειδησία, ακόμη κι η μηχανική επιθυμία ήταν μόνο γραμμές ρήξης και εξόδου από τη γενικευμένη υποτίμηση και ηλιθιότητα της οδοντωμένης “δικαιικής καθαρότητας”: μια υλική έκφραση της ταξικής πάλης περί κατάργησης της αθλιότητας εκείνης της “ανθρώπινης συνθήκης”.
Οι σοβαρές και επίσημες εκδοχές της Κρατικής Επιστήμης επιμένουν στο ή προτιμούν το λυκίσιο επειδή ακριβώς με μυθικά Λεβιάθαν-Μπεχεμότ όρους δικαιολογεί και επικυρώνει (σε αντίθεση με όσα πρεσβεύει περί κράτους η “δικαιική καθαρότητα”) την υλική εισχώρηση και εγκατάσταση του κράτους μέσα στους ανταγωνισμούς όπως εκδηλώνονται στο οικονομικό και κοινωνικό και τη διαμεσολάβησή τους από αυτό.
H χομπσιανή κρατική διδαχή κατατείνει στη συγκειμενική (contextual) λειτουργία του κράτους και του πολιτικού. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι κατηγορίες, οι προσδιορισμοί, οι μορφές, οι νόρμες μολύνονται, βρωμίζονται από τον κοινωνικοταξικό ανταγωνισμό και τον πολιτικό πόλεμο (civil war, bürgerkrieg) και από τη βαρύτητα, από τη σκοτεινιά της ιστορικής κίνησης: η “δικαιική καθαρότητα” αφανίζεται μέσα από την ίδια τη χομπσιανή κρατική λειτουργία του τυπικού αστικού κράτους, χωρίς να χρειάζεται γι’ αυτό κάποια ολοκληρωτική κρατική εκδοχή. Γι’ αυτό το λόγο, ο συγκειμενισμός είναι ο μεγάλος επιστημολογικός και μεθοδολογικός εχθρός της “δικαιικής καθαρότητας”. Άλλωστε, η βασική γραμμή κριτικής στον κελσενισμό είναι η κριτική κατάδειξη του αποσυγκειμενισμού (de-contextualism) του -γι’ αυτό το λόγο ως ιστορικισμός η “καθαρή δικαιική θεωρία” αυτοπαρουσιάζεται ρητά ως “αντι-ιστορία”.[12]
Σ’ αυτή την αντιδραστική-νεοφιλελεύθερη επιστημολογική αναδίπλωση, η “δικαιική καθαρότητα” αντιλαμβάνεται ότι η καθαρή πολλαπλότητα/η πολλαπλότητα του καθαρού είναι η αυτό-παγίδευσή της καθόσον η τελευταία περιλαμβάνει και συχνά αναδεικνύει ως βασικό κάτι μη-ανθρώπινο, μη-καθαρό: το λυκίσιο. Τα φαντάσματα και οι στοιχειωμένοι εφιάλτες μιας αρχέγονης σκληρής σύγκρουσης ξυπνάνε: ο Λύκειος Απόλλων, ο Ρώμος και ο Ρωμύλος, το βαρβαρικό και μεσαιωνικό caput lupinum [13] από μυθικά σημεία έκνομης ύπαρξης και δραστηριότητας τώρα αποκτούν νομική ισχύ και εγκυρότητα, άμεση πολιτική σημασία.
Όχι τυχαία, η Άρεντ κήρυξε μια ολόκληρη εκστρατεία δαιμονοποίησης και αφορισμού της Χομπσιανής συντακτικής συγκρότησης ως κρίσιμη συνιστώσα του αντι-ολοκληρωτικού αγώνα της. [14]
Σε προκεχωρημένη αντίφαση με τα όσα προτείνει η ανταγωνιστική παρουσίαση της καθαρής πολλαπλότητας, οι πολιτικά πλειοψηφικές εκφάνσεις της “δικαιικής καθαρότητας” πρέπει -ώστε να διασώσουν την πολιτική υπόστασή των- να επαναπροσφύγουν πολιτισμικά (και ανά περιστάσεις και δογματικά) στην ουνιταριανιστική ρίζα του Καθαρισμού [15]. Σ’ αυτό επιχειρείται μια καθαρά μπουρζουάδικου τύπου επανασυμφιλίωση της “δικαιικής καθαρότητας” με τη συνολικότητα της κρατικής λειτουργίας (ακόμα και αν αυτή έχει λάβει ανοιχτά αντι-δημοκρατικό, αυταρχικό χαρακτήρα προς ένα νέο ολικό κράτος το οποίο μόνο οι αστοί υποκριτές ονομάζουν “μετα-δημοκρατία”) με ανοιχτό σκοπό οι φιλοσοφικά φιλελεύθερες εκπηγάσεις του νεωτερικού ουνιταριανισμού (Λοκ, Χάρτλευ [16]) και οι αντίστοιχες απολήξεις των να λάβουν καλύτερες ποσοστώσεις στις κρατικές έδρες και στο κρατικό χρήμα.
Τούτου δοθέντος, πέρα από τους από τον 20ο αιώνα παραδοσιακούς πολιτικούς εχθρούς της “δικαιικής καθαρότητας”, τώρα εφ’ όλων φανερώνεται ένας πιο ισχυρός, θανάσιμος μακραίωνος αντίπαλος: ο καισαροπαπισμός (που εξάλλου έχει στην ιστορική φαρέτρα του τον υποδειγματικό και εξοντωτικό σταυροφορικό αντι-Καθαρισμό). -Στο χοστιενσικό [17] εξώφυλλο της έκδοσης [18] των μαθημάτων στα Grundrisse (1991) το καισαρικό κεφάλαιο τελεί σε Ταυτότητα με την παπική μορφή της εξουσίας ανακηρύσσοντας “ego sum Papa”: το fiscus ως μια ορισμένη δημοσιονομική μορφή αυτοκρατορικού κεφαλαίου ταυτοποιείται μορφικά και λειτουργικά με την παπική αυθεντία (“auctoritas”) σε μια ταυτολογική “plenitudo potestatis” αυτοκρατορίας-εξουσιαστικής εκκλησίας. Αυτό δεν είναι μια αισθητική, ούτε μια αλληγορία, ούτε μια παρομοίωση, αλλά πραγματικό σημείο ενεργής κατάργησης της ισχύος της “δικαιικής καθαρότητας”.
Αν θέλουμε να μην μασάμε τα λόγια μας, ή αποκρινόμενοι στην έκκληση περί του να πέσουν οι μάσκες, στο τρέχον πολιτικό επίπεδο η αντίφαση μεταξύ πολλαπλότητας και ενισμού ως μορφών ανάπτυξης της "δικαιικής καθαρότητας" στοιχίζεται με την υπεράσπιση της Παλαιστίνης στο πρώτο παράδειγμα και με την υπεράσπιση του Ισραήλ στο δεύτερο.
Αυτό, όμως, είναι μια εσωτερική αντίθεση στην “καθαρή θεωρία” μέσα από την οποία πιθανά να αναδεικνύονται οι νέες φιγούρες δικαιικής τελειότητας: ο καθαρός περφεκτιονισμός. Αυτό επίσης αφορά μια εσωτερική συζήτηση για νικητές και ηττημένους η οποία παρότι διαλέγει ως πεδίο ιδεολογικής αναγωγής της το Ισραήλ-Παλαιστίνη ουδόλως επιδρά στην ενεργότητα της πολεμικής σύγκρουσης, ώστε μπορεί να είσαι τέλεια καθαρός συνταγματιστής και θετικιστής είτε είσαι με το ένα είτε με το άλλο, είτε είσαι με το καπιταλιστικό εδώ είτε με το πληβειακό εκεί.
Αντιπαρερχόμενοι αυτή την
εσωτερικότητα, μπορεί να ειπωθεί ότι, αν ο Νέγκρι μια επταετία περίπου πριν αρχίσει το θεωρητικό φλερτ με τη “δικαιική καθαρότητα”, αυτό που είπε, είναι, ότι επί της εμπορικής
κρίσης όπως εξωτερικεύεται στην παγκόσμια αγορά (το εμπειρικό υλικό και το
αντικείμενο των "Grundrisse") αναφύεται μια καπιταλιστική “plenitudo
potestatis” (που inter alia είναι καταργητική της καθαρότητας) αυτό
σημαίνει ότι το πολιτικό κίνημα της εργατικής τάξης, ο νοήμων υλισμός πρέπει να
προετοιμαζόμαστε για την επικείμενη τέτοια κρίση η οποία σύμφωνα με τις πιο
έγκυρες και σφαιρικές αναλύσεις εκδηλώνεται στη βιομηχανία AI: μια πάλη που δύναται να λάβει
εκτεταμένα χαρακτηριστικά σύγκρουσης μεταξύ ζώσας και νεκρής εργασίας, μεταξύ μεταβλητού
και σταθερού κεφαλαίου.
[1] Ενδεικτικά παράβαλε Davies, Will;
Dutta, Sahil Jai; and Taylor, Nick. 2024. Stay Home:
Mapping the New Domestic Regime. Economy & Society, 53(3), pp. 400-423.
[2] Για μια κριτική στο νέο-κοινοτισμό βλ. Will Davies,
“The Emerging Neo-Communitarianism'. The
Political Quarterly”, 83(4), 2012 pp. 767-776. Για μια πρόσφατη παρουσίαση του
νέο-κοινοτισμού βλ. Γιάννης Ευσταθίου, Απωθημένη κοινότητα, Η επιθυμητική
παραγωγή και ο ιστορικός υλισμός πέρα από το κράτος, Επιστημονική
Επιμέλεια: Δήμητρα Τζανάκη, Ακυβέρνητες Πολιτείες, Θεσσαλονίκη, 2024. Επίσης βλ. Sarah Hale, “The
communitarian ‘philosophy’ of New Labour”, in The Third Way and beyond, https://www.manchesterhive.com/display/9781526137883/9781526137883.00012.xml
Carlos Santiago Nino, “Positivism and Communitarianism: Between Human Rights
and Democracy”, Ratio Juris. Vol. 7 No. 1 March 1994 (14-40).
[3] Ενδεικτικά βλ. Michael A. Peters, David Neilson, Liz Jackson,
“Post-marxism, humanism and (post)structuralism: Educational philosophy and
theory”, Educational Philosophy and Theory, vol. 54, No. 14, 2022, pp.
2331–2340, David Alderson and Robert Spencer (eds.), For Humanism.
Explorations in Theory and Politics, Pluto Press, London, 2017, Tzvetan
Todorov, The Inner Enemies of Democracy, translated by Andrew Brown,
Cambridge, UK and Malden, MA: Polity Press, 2014, The
International Marxist-Humanist For a Humanist Alternative to Capitalism σε https://imhojournal.org/
[4] Ενδεικτικά βλ. Reza Negasterani, The Labor of Inhuman, Pt. 1, 2,
e-flux, #52, 53, February, March 2014, https://www.e-flux.com/journal/52/59920/the-labor-of-the-inhuman-part-i-human, https://www.e-flux.com/journal/53/59893/the-labor-of-the-inhuman-part-ii-the-inhuman, Intelligence
and Spirit, Urbanomic & Sequence Press, UK, 2018.
[5] Ενδεικτικά βλ. https://en.wikipedia.org/wiki/Speculative_realism, https://en.wikipedia.org/wiki/Object-oriented_ontology,
Levi Bryant, Nick Srnicek and Graham Harman, editors, The Speculative Turn:
Continental Materialism and Realism, re.press Melbourne 2011, Ray Brassier,
Nihil Unbound: Enlightenment and Extinction, Palgrave Macmillan, London,
2007, “Prometheanism and its Critics” in Robin Mackay, Armen Avanessian,
editors, #Accelerate, urbanomic, Merve Verlag, UK, Berlin, 2014, pp.
467-487.
[6] Ενδεικτικά βλ. Aníbal Quijano, “Kolonialität der Macht und
gesellschaftliche Klassifizierung”, Das Argument 342, Dekoloniales Denken
und marxistische Theorie, 2023, pp. 200-210, Péter Techet, “Hans Kelsen’s
Pure Theory of Law as Critique of the “Authoritarian” Understanding of Law and
Jurisprudence”, Anali Pravnog fakulteta u Beogradu, March 2022, pp.
77-99, Mario García Berger, “Against the Revisionary Political Reading of
Kelsen”, Problema anuario de filosofía y teoría del derecho, no. 15,
2021, pp. 223-262.
[7] Ενδεικτικά βλ.
https://de.wikipedia.org/wiki/Reine_Rechtslehre
[8] Βλ. Γιάννης Ευσταθίου, Λογική και
ιστορία της κρατικής μορφής: ο Hegel του Marx απέναντι στον Spinoza του Negri,
Διδακτορική Διατριβή, Β. Μέρος. Η Φιλοσοφία της Κρατικής Μορφής στους Spinoza και Hegel, Κεφάλαιο 3. O Hegel και η διαλεκτική κρατική επιστήμη, Η
Ελευθερία ως Αρχή της επιστήμης του Κράτους, 2. Η αστική κοινωνία και ο φτωχός
όχλος, Πάντειο
Πανεπιστήμιο Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών. Σχολή Κοινωνικών Επιστημών.
Τμήμα Κοινωνιολογίας, Αθήνα, 2023, σ. 206: “Σύμφωνα με τον Ruda, ο φτωχός όχλος στον Hegel περιγράφεται ως μια ασαφής και ασυνεπής
πολλαπλότητα, την οποία ο εγελιανός στοχασμός δεν θέλει και δεν μπορεί να τη
συλλάβει παρά μόνο με αρνητικούς όρους, σε αντίθεση με το διανοητικό σύμπαν το
οποίο ανοίγεται από τη σύγχρονη Λογική, που επιτρέπει τη σύλληψη τέτοιων
πολλαπλοτήτων. Ο εγελιανός στοχασμός είναι, στην πραγματικότητα, ένας κρατικός
στοχασμός που έχει ως στόχο να εμποδίσει την ανάδυση της καθαρής πολλαπλότητας,
την οποία εκφράζει ο φτωχός όχλος, καθώς αυτή διαταράσσει την κοινωνική του
βάση και ομαλή λειτουργία”,
και οπ. σ. 406-407, υποσημείωση 134: “Το
Κράτος αναπαρίσταται σε εικόνες: είναι μια ταινία, μια τηλεόραση, ένας
πληροφοριακός μηχανισμός ο οποίος (σ.μ προσπαθεί να) λειτουργεί πριν (σ.σ
ανεξάρτητα) από τη συγκεκριμένη ύπαρξη της εργατικής τάξης και των διαφόρων
μερών της. Το Κράτος είναι η καθαρή μυστικοποίηση της κυριαρχίας. Δεν μπορεί να
υπάρχει παρά μόνο ως αποτελεσματική μυστικοποίηση. Το Κράτος, επομένως, δεν
σχηματίζει τάξεις, αλλά τις αναπαριστά. Κανένα από τα προβλήματα που αφορούν
τις τάξεις δεν έχει τίποτα κοινό με τον τρόπο που το Κράτος μιλάει για αυτές.
Το Κράτος είναι η μορφή αυτής της μη-πραγματικότητας (Negri, 1989: 177, 179)”.
[9] Βλ. Gilles Deleuze
Felix Guattari, A Thousand Plateaus. Capitalism and Schizophrenia,
Introduction, 2. 1914: One or Several Wolves? Neurosis and psychosis—For a
theory of multiplicities p. 26-, 3. p. 39 - 10,000 B.C.: The Geology of Morals
(Who Does the Earth Think It Is?) … —The molar and the molecular,
Translation and Foreword by Brian Massumi, University of Minnesota Press,
Minneapolis, London, 1987.
[10] Βλ. Nick Land, Fanged
Nooumena, Collected Writtings, 1987-2007, urbanomic, UK, 2012.
[11] Βλ. οπ., “Spirit and
Teeth”, pp. 175-202.
[12] Παράβαλε Reut Yael Paz, “Kelsen’s Pure Theory of Law as “a Hole in Time”, Monde(s)
2015/1 N° 7, pp. 75-94.
[13] Ενδεικτικά βλ.
https://en.wikipedia.org/wiki/Caput_lupinum
[14] Ενδεικτικά βλ. Εva
von Redecker, “Authoritarian Accumulation. Hannah Arendt on Hobbes’ Leviathan
and Bourgeois History” στο Hobbes nel Novecento. Modernità, politica, filosofia a cura di Guido
Frilli, Istituto Italiano per gli Studi Filosofici
Press, Napoli, 2022, pp. 157-174, John Branstetter, “The Leviathan’s
Conscience: Hobbesian Human Nature and Moral Judgment”, Political Research
Quarterly, Volume 70, Issue 4, 2017, pp. 778-789.
[15] Ενδεικτικά βλ. https://en.wikipedia.org/wiki/Catharism
[16] Ενδεικτικά βλ. https://plato.stanford.edu/archives/fall2019/entries/hartley/
[17] Bl. https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_of_Segusio
[18] Βλ. Antonio Negri,
Marx Beyond Marx. Lessons on Grundrisse, Translated by Harry Cleaver, Michael
Ryan and Maurizio Viano, Autonomedia, New York, 1991.
No comments:
Post a Comment